काठमाडौँ, २५ असार । शिक्षासेवी एवम् पूर्वीय दर्शनका अन्वेषक डा रामानन्द गिरीको पार्थिव शरीरलाई सन्त परम्पराअनुसार आज देवघाटस्थित नारायणी नदीमा जल समाधिस्थ गरिएको छ ।
निमोनिया रोगबाट पीडित ७१ वर्षीय गिरीको शनिबार पशुपतिस्थित शङ्कराचार्य मठमा निधन भएको थियो । कास्कीको पुरन्चौरमा १२ दिनअघि प्रवचनका क्रममा स्वास्थ्यमा समस्या आएपछि उनलाई उपचारका लागि राजधानीस्थित ग्राण्डी अस्पतालमा ल्याई भर्ना गरिएको थियो । उपचारका क्रममा चिकित्सकले स्वास्थ्यमा सुधार नआउने बताएपछि शनिबार बेलुकी पशुपति मन्दिर परिसरमा रहेको शङ्कराचार्य मठमा राखिएको र उनले त्यहीँ प्राण त्यागेको उनका निकट सहयोगी कृष्ण आचार्यले जानकारी दिए । शनिबार बेलुकी मठमा उहाँका चेला, शुभेच्छुकलगायत सर्वसाधारणको अन्तिम श्रद्धाञ्जलि दिन भीड लागेको थियो ।
शनिबार राति नै उनको पार्थिव शरीरलाई देवघाट लगी आज सन्त परम्पराअनुसार देवघाटस्थित नारायणी नदीको जलमा अन्त्येष्टि गरिएको महेश संस्कृत विद्यापीठका प्राचार्य गुरुप्रसाद सुवेदीले बताए । “काठको विशेष बाकसमा डा गिरीको पार्थिव शरीरलाई राखी नदीको गहिरो भागमा छोडिएको छ,” उनले भने । उनले प्रसिद्ध धार्मिकस्थल देवघाटमा विसं २०५० मा महेश सन्न्यास आश्रम एवम् महेश संस्कृत गुरुकुल स्थापना गरी कक्षा ६ देखि स्नातकोत्तर (आचार्य) तहसम्म निःशुल्क आवासीय सुविधासहित अध्यापनको व्यवस्था मिलाएका छन् ।
नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयबाट सम्बन्धन प्राप्त महेश संस्कृत विद्यापीठ अहिले विश्वविद्यालयकै उत्कृष्ट विद्यापीठमध्येमा गनिन्छ । गुरुकुल र विद्यापीठमा गरी हाल ३०० भन्दा बढी विद्यार्थीले यहाँ अध्ययन गरिरहेका छन् । धादिङको केवलपुर गाउँमा विसं २००३ भदौ १० गते जन्मनुभएका रामप्रसाद सुवेदी विसं २०४७ मा गुरु स्वामी महेशानन्द गिरीबाट दीक्षा लिई रामानन्द गिरीका नामले प्रख्यात भएका थिए । उनले विसं २०३० मा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट शाङ्करवेदान्त विषयमा स्नातकोत्तर (आचार्य) गरेका थिए ।
‘राजर्षि जनकका विदेह सिद्धान्तहरुको समीक्षात्मक अध्ययन’ विषयमा डा गिरीले विसं २०४१ मा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाटै विद्यावारिधि गरेका थिए । उनको ‘रुद्राष्टाध्यायी’ पूजाविधि एवम् नेपाली भावानुवचनसहित, ‘माण्डुक्योपनिषद्’मा नेपाली अनुवाद एवम् विशेष व्याख्या, श्रीमद्भागवत् महापुराणको नेपाली व्याख्या आठ भागमा प्रकाशित छन् । उनले नेपाली भाषामा व्याख्या गरेको भागवत् महापुराण अहिलेसम्मकै नेपाली अनुवादमा सबैभन्दा राम्रो भएको नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयका सहप्राध्यापक श्रीराम सापकोटाले बताए ।
यसैगरी, डा गिरीका रामगीता, देवीगीता, दुर्गासप्तशती, श्रीमद्भगवद्गीता, श्रीशिवमहिम्नः स्तोत्रम्, श्रीदक्षिणामूर्ति स्तोत्रम्, ईशादि दश उपनिषद्लगायत २० वटाभन्दा बढी पुस्तकका नेपाली अनुवाद प्रकाशित छन् ।
उनले आधुनिक नेपालको गुरुकुल एवम् संस्कृत शिक्षा पद्धतिमा महत्वपूर्ण योगदान दिएको बताउँछन् संस्कृत विश्वविद्यालयमा लामो समय प्राध्यापन गरेका प्रा डा दीर्घराज घिमिरे । “सरकारी अनुदान प्राप्त संस्कृत विश्वविद्यालयले गर्न नसकेको काम डा रामानन्दले व्यक्तिगत तवरबाट गर्नुभएको छ, यो लोपोन्मुख गुरुकुल शिक्षा पद्धतिलाई पुनः स्थापना गराउन महत्वपूर्ण काम हो”– उनले भने ।
डा गिरीले तनहुँको देवघाट, अम्बरेश्वर सन्यास आश्रम कास्की, झापा, बनेपालगायत स्थानमा आश्रम स्थापना गरेका छन् । उनी पशुपतिस्थित शङ्कराचार्य मठको संरक्षक थिए । मानिसलाई आध्यात्मिक ज्ञान प्रदान गर्नुलाई डा गिरीले आफ्नो जीवनको प्रमुख उद्देश्य बनाएका थिए । रासस
प्रकाशित मिति: २५ असार २०७४, आईतवार १७:१६
