काठमाडौं ७ असार । गर्मी र बर्खायामसँगै सुरु हुने झाडापखालाबाट बर्सेनि सयौं शिशु र केटाकेटी मर्ने गरेको पाइएको छ । पुनर्जलीय झोल अर्थात् जीवनजल या नुन, चिनी, पानीबाट साधारण झाडापखालाको उपचार गर्ने गरिए पनि रोटा भाइरस (अति सूक्ष्म जीवाणु) का कारण लाग्ने जटिल खालको झाडापखालाको उपचार नहुँदा ती शिशु र केटाकेटीको मृत्यु हुने गरेको ‘रोटा भाइरस’को अनुसन्धानका क्रममा पत्ता लागेको हो ।
जटिल खालको झाडापखाला लागेका बिरामीलाई चिकित्सकले नबुझिकनै रोग एकथरी, उपचार अर्काेथरी भनेझैं एन्टिबायोटिक दिने गरेका कारण बिरामी केटाकेटीको मृत्युसमेत हुने गरेको अनुसन्धानका क्रममा पाइएको छ । बंगलादेश, भारत, जापान र अफ्रिकी मुलुकमा रोटा भाइरसको उपचार हुने गरे तापनि नेपालमा भने हालसम्म यसको उपचार सुरु भएको छैन । पुनर्जलीय उपचारपछि पनि निको नभएका झाडापखालाका बिरामीहरू क्रमशः शरीरमा पानीको मात्रा घट्दै गई मर्ने गरेका छन् ।
सन् २००९ देखि त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल महाराजगन्जअन्तर्गत राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालामा रोटा भाइरस जीवाणुबारे अनुसन्धान गर्दै आएका वैज्ञानिक प्रा.डा. जीवन शेरचनले एक वर्षमुनिका शिशु तथा पाँच वर्षसम्मका केटाकेटीमा रोटा भाइरसको मात्रा धेरै भेटिएको र यसैका कारण उनीहरूको मृत्यु हुने गरेको बताए ।
प्रा.डा. जीवन शेरचन
‘यो संसारमै दुर्लभ र नौलो भाइरस हो, देश र ठाउँअनुसार यो भाइरसको प्रकृति फरक भएकाले औषधि पनि फरक खालको चाहिन्छ,’ डा. शेरचनले भने । अनुसन्धानका क्रममा झाडापखालाबाट मरेका पाँच वर्षसम्मका केटाकेटीमा रोटा भाइरस लागेर मर्नेको संख्या करिब २५ देखि ४० प्रतिशत रहेको पाइएको छ । एक वर्षमुनिका नवजात शिशु तथा अन्य शिशुको संंख्या त झनै धेरै अर्थात् ६० देखि ७० प्रतिशत देखिएको छ ।
साधारण सूक्ष्मदर्शक यन्त्रबाट नदेखिने रोटा भाइरस राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालालाई जापानले उपलब्ध गराएको उच्चस्तरको ‘इलेक्ट्रोन सूक्ष्मदर्शक यन्त्र’बाट मात्रै देख्न सकिने पनि वैज्ञानिक शेरचनले राजधानीलाई बताए । ‘यसैबाट हामीले अनुसन्धान गरेर रोटा भाइरस पत्ता लगाएका हौं,’ उनले भने ।
नेपालमा रोटा भाइरसको संक्रमण बढी देखिएपछि विश्व स्वास्थ्य संगठनको सहयोगमा स्वास्थ्य मन्त्रालय, बाल स्वास्थ्य महाशाखाले राष्ट्रिय खोप कार्यक्रममार्फत यसै वर्ष (सन् २०१७ मा) मुलुकका पाँच वर्षमुनिका सबै केटाकेटीलाई एन्टी रोटा भाइरस खोप दिने तयारी गरेको थियो । तर खोप उत्पादन भइनसकेको हुनाले निःशुल्क खोपको काम अर्काे वर्ष अर्थात् सन् २०१८ देखि मात्रै सुरु हुने बताइएको छ । यसको उत्पादन अमेरिकामा भइरहेको बताइएको छ ।
सन् १९९३ मा झाडापखालाबाट ५४ जना केटाकेटी, सन् २००३ मा मध्यपश्चिम र सुदूरपश्चिममा गरी ८० जना केटाकेटी र सर्वसाधारण मानिस मरेपछि विश्व स्वास्थ्य संगठन, स्वास्थ्य मन्त्रालय र त्रिविवि शिक्षण अस्पतालको राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालाले झाडापखालाका बिरामीको दिसाको नमुना संकलन गर्दै अनुसन्धान सुरु गरेको थियो । सन् २००९ देखि रोटा भाइरसको अनुसन्धान सुरु गरेको बताउँदै वैज्ञानिक डा. शेरचनले सन् २०१६ सम्मको अवधिमा १ हजार २ सय जनाको नमुना दिसा संकलन गरी परीक्षण गरिँदा अधिकांशमा सो भाइरस पाइएको बताए ।
नवजात शिशु, शिशु र केटाकेटीमा पानीजस्तो पातलो र फिँजयुक्त दिसा लाग्ने, मुख सुक्खा हुने र क्रमशः बेहोस हुँदै जाने रोटा भाइरसको संक्रमणपछिका लक्षण हुन् । पानीजस्तो पातलो र फिँजयुक्त दिसा लाग्ने, मुख सुक्खा हुने लक्षण भएका बिरामीहरूले दिसाको नमुना जाँच गराएमा रोटा भाइरस भए÷नभएको समयमै पत्ता लाग्न सक्छ ।
प्रकाशित मिति: ७ असार २०७४, बुधबार ०७:४१
