शुक्रऋषि चौलागाईं/बाँके
कोहलपुर चटारका रामदास थारुलाई नेपालगन्ज–कोलपुर सडक बन्ला भन्ने विश्वासै थिएन । यति चाँडै सडक विस्तार होला भन्ने विश्वास नगरेका ५५ वर्षीय थारुले निर्माणपछि सहज यात्रा मात्र हैन, सहज जीवनयापनको प्रत्याभूत गरिरहेका छन् । कोहलपुरबाट टाँगा चढेर घण्टौं लगाएर नेपालगन्ज पुगेको विगत सम्झिने थारु आज–भोलि गाडीमा हुइँकिएर केही बेरमै पुग्छन् । उनी मात्र होइन, यो सडक हुँदै यात्रा गर्ने जो कोही पनि अहिले चिल्लो र फराकिलो देख्दा लोभिन्छ ।
पश्चिम नेपालका सुन्दर ठाउँहरूको ‘गेट वे’ मानिने नेपालगन्ज सम्भावनाको सहर पनि हो । यसलाई विभिन्न जातजाति, भाषाभाषी, धर्म संस्कृति, वेशभूषा भएका बहुसांस्कृतिक सम्प्रदायको संगम मानिन्छ । ९५ दशमलव ०७ वर्ग किमि क्षेत्रफल रहेको नेपालगन्जको जनसंख्या भने १ लाख ४६ हजार नाघेको छ । एसियाली विकास बैंक (एडीबी) को करिब १ अर्बमा जमुनाहादेखि कोहलपुरसम्मको २२ किमि सडक निर्माण/विस्तारका क्रममा यहाँका बासिन्दाले अनेक सास्ती खेपे । अतिक्रमित घर, सडकमै रहेका दूरसञ्चार र विद्युत्का पोल, खानेपानी पाइपजस्ता अवरोध र पर्याप्त र सहज निर्माण सामग्री अभावले निर्माणमा ढिलाइ भने पक्कै भएको हो । जमुनाहादेखि राँझासम्म १०.५ किमि एएमआर पप्पु कन्सट्रक्सन र राझाँदेखि कोहलपुरसम्मको ११.५ किमी सडक कालिका कन्सट्रक्सनले गरेको हो । गणेशमान चोकदेखि कारकाँदो चोक र कोहलपुरदेखि दक्षिण २ किमिसम्म ६ लेन सडक बनेको छ भने बाँकी ४ लेनको छ । योसँगै नेपालगन्जको मुहार पनि फेरिएको छ ।
बढ्दो सडक सञ्जाल
हरेक विकासको मेरुदण्ड सडक मानिन्छ । सडक निर्माण र विस्तारले नै अन्य विकास निर्माण र आधार निर्धारण गर्ने गर्छ । सडक विस्तारसँगै यहाँ अन्य क्षेत्रको विस्तार र विकास हुने सम्भावनासमेत बढेको छ । एडीबीको सहयोगमा एकीकृत सहरी विकास परियोजनामार्फत यहाँ सडकसँगै अरू पनि विकासका काम थालिएका छन् । नगरका अधिकांश भागमा सडक, ढल, नाली निर्माण गरिसकिएका छन् । करिब १ अर्बमा ८ किमि सहरी सडक पिच र ६० किमि ढल निर्माण भइसकेको छ । अधुरो सडक, ढल निर्माणका लागि एडीबीबाटै क्षेत्रीय सहरी विकास परियोजनामार्फत १ अर्ब ७१ करोड रुपैयाँ पाउने निश्चित भएको नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाले जनाएको छ । अब ३६ किमि एस्फाल्ट रोड बन्नेछ । यहाँको पुरानो सहरी क्षेत्रमा पनि सडक विकास, विस्तार हुँदै छ । सडक खाली गर्न कठिन हुँदै आएको सदरलाइन (चारबाहिनी–त्रिवेणी मोड) क्षेत्र पनि अब चाँडै खाली गरिँदै छ । सडकमा घर परेका घरधनी स्वस्फूर्त संरचना भत्काउन तयार देखिएको नेपालगन्ज उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष नन्दलाल वैश्य बताउँछन् ।
यस्तै फुलटेक्रा–त्रिवेणीमोड, फुलटेक्रा–रामनगर–शान्तिनगर–चारबाहिनी रोड, सल्यानीबाग–गणेशपुर (सेतु विक चोकसमेत) बसपार्क मिसिने रोडलगायत ७ सडक योजना सम्पन्न भएका छन् । यी सडकले यात्रुलाई सहजसँगै व्यापार बढ्नुका साथै नगरको सौन्दर्य थपिएको छ । आगामी दिनमा उपमहानगरले गाभिएका वडा (गाविस) कार्यालयसम्म पुग्ने सडक कालोपत्रे निर्माणको योजना अघि सारेको इन्जिनियर सुरज गुप्ताले जानकारी दिए ।
रत्नराजमार्ग : विवाददेखि निर्माणसम्म
नेपालगन्ज–कोहलपुर सडक विस्तार हुनुपूर्व अनेक तर्क, वितर्क सार्वजनिकसँगै विवादहरू सिर्जना भए । सो सडकलाई राजमार्ग, सहायक राजमार्ग या अन्य के मान्ने ? भन्ने स्पष्ट बुझाइ भएन । त्यसको सीमा, मापदण्ड निर्धारणको विषयले बढ्तै प्राथमिकता पायो । विशेषतः नेपालगन्ज क्षेत्रको सडक निर्माण अवरोध हुने हो कि भन्ने चिन्ताले पनि गाँज्यो । अन्ततः विधि, विकास र सर्वहितका पक्षमै जित भयो । २०३४ असार २० को राजपत्रमा नेपालगन्ज–कोहलपुर–सुर्खेत राजमार्ग भनी सडकको वर्गीकरण भए पनि नेपालगन्जको कुन स्थानदेखि सुर्खेतको कुन स्थानसम्मको सडकलाई राजमार्ग हो भन्ने स्पष्ट गरिएको थिएन । तर २०५० माघ २६ को मन्त्रीस्तरीय सडक स्वीकृत वर्गीकरण निर्णयानुसार बाँकेको जमुनाहाबाट सुर्खेतको बांगेसिमलसम्मको ११३ किमिलाई रत्न राजमार्गको सीमा भएको उल्लेख छ । विस्तार गर्दा २५ मिटर गर्ने कि २१ भन्नेमै विवाद भएपछि अन्ततः मन्त्रिपरिषद्को निर्णयानुसार बजार क्षेत्रलाई बिल्ड अप एरियाका रूपमा मानेर २१ मिटर तोकियो । सोहीअनुसार निर्माण पनि थालियो । निर्माणको जिम्मा पाएको पप्पु कन्स्ट्रक्सनको कामले सबैलाई चिढायो । ढिलासुस्तीसँगै गुणस्तरहीन काम भएको भन्दै विरोध पनि भइरहे । गुणस्तरहीन भनिँदै आए पनि अहिले सडक निर्माण करिब सकिएको छ ।
सहायक सडकले सहजता
मुख्य मार्गसँगै निर्माण भएका बजार र ग्रामीण क्षेत्रका सडकले पनि जनजीवन सहज बनाएको छ । उपमहानगरको आन्तरिक स्रोतबाट ०.४५ किमि कच्ची, ९.१५ किमि ग्राभेल, ०.८९ किमि पीसीसी, ०.३२७ किमि पिच गर्ने काम सम्पन्न भएको इन्जिनियर गुप्ताले बताए । उपमहानगरमा गाभिएका वडा (गाविस) सम्म सडक पहुँच पु¥याउने तयारी छ । सडक पहुँचसँगै सरकारीे सेवा प्रवाह, व्यवसायको सम्भावना पनि प्रभावकारी हुने उपमहानगरको विश्वास छ । एम्बुलेन्स, दमकल नपस्ने साँघुरो सडक विस्तारपछि व्यवस्थित सहर र जीवनशैली बन्ने धेरैको विश्वास छ ।
सडक निर्माणसँगै सवारीसाधनका चाप कम भएको देखिन्छ भने दुर्घटनामा पनि कमी आएको छ । ठूला सरकारी कार्यालय, व्यावसायिक संरचना, शिक्षा स्वास्थ्यका भवनहरू पनि सडक पुगेका ग्रामीण क्षेत्रमा बन्न थालेका छन् ।
ढलको आवश्यकता
ढलबिनाको सहर कल्पना गर्न सकिँदैन । पानी जम्ने, अत्यधिक फोहर हुने सहरका रूपमा परिचित नेपालगन्जमा ढल निकासको समस्या बढ्दो छ । पानी, फोहर जम्ने नेपालगन्जमा ढल निकासको उचित व्यवस्थापन नहुँदा अनेक समस्या सिर्जना भइरहेका छन् । जताततै पानी जम्ने, रोगजन्य जीवाणु फैलिने, रोगव्याधि लाग्ने समस्या आउन सक्छन् । ढल निर्माणबिना फोहर व्यवस्थापन नहुने विज्ञहरू बताउँछन् । एकीकृत सहरी विकास परियोजनामार्फत अहिलेसम्म नगर र नगर बाहिर करिव ६० किमि ढल निर्माण गरिएको छ । ढल नाला व्यवस्थित नहुँदा विगतमा नगर डुबान परेको उदाहरण छ । सीटीसी कालिकाका अनुसार राँझा चोकदेखि पश्चिम अमिलिया, दक्षिण–पश्चिम दोन्द्रा नाला, बुद्ध चोकदेखि कण्ठपुर हुँदै डुडुवा नाला र दक्षिण–पूर्व रतैया नाला निर्माण गरिएका छन् । एडीबीको सहयोगमा पुनः ३६ किमि ढल निर्माण हुँदै छ । परियोजनाका इन्जिनियर शैलेन्द्र महर्जन नेपालगन्जलाई ‘वास्तविक सहर’ बनाउने हो भने ढल निर्माण र सहर स्तरोन्नति पहिलो प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने बताउँछन्।
थपिँदै विकास
नेपालगन्जमा विकासका आसलाग्दा केही संरचना पनि निर्माण हुँदै छन् । जसले नगरको स्वरूपै परिवर्तन गर्ने विश्वास लिइएको छ । चुनौतीका रूपमा रहेको यहाँको फोहर व्यवस्थापन गर्नु चानचुने छैन तथापि हिरमिनिया ७ मा फोहोर व्यवस्थापन केन्द्र (ल्यान्डफिल्ड साइड) निर्माण गरिँदै छ । ३३ करोड ८८ लाख २७ हजार ३ सय २५ रूपैयाँमा निर्माण प्रक्रिया सुरु छ । उपमहानगरका अनुसार नेपालगन्ज २७ र २८ मा अवस्थित कान्ति ताललाई अत्याधुनिक पर्यटकीय केन्द्रका रूपमा विकास गरिँदै छ । २ करोड ८४ लाखबराबरको ठेक्का सम्झौता भई १ करोड ७० लाखबराबरको काम पूरा भइसकेको छ । दोस्रो चरणको १ करोड ९५ लाखको टेन्डर आह्वान भइसकेको छ । व्यवस्थित बसपार्कको अभाव झेल्दै आएको नेपालगन्जमा सपिङ कम्प्लेक्ससहितको अत्याधुनिक बन्दै छ । लथालिंग रानीतलाउमा डिप बोरिङ गाडेर नयाँ रूप दिइँदै छ । यस्तै बागेश्वरी मन्दिरस्थित पोखरी सरसफाइ र बगैंचामा योग साधना केन्द्र स्थापना गरिने तयारी छ । वाटरपार्कको पनि मास्टर प्लानबमोजिम काम गर्ने तयारी गरिँदै छ ।
अन्त्यमा
विकास निर्माणको गति यही रूपमा बढ्ने हो भने चाँडै नेपालगन्जको मुहार फेरिनेछ । पछिल्लो समयमा भएको विकासले नगरवासीको जीवनमा पनि सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने विश्वास गरिएको छ । जनता जागे नगरको समग्र विकास असम्भव नरहेको उपमहानगरपालिका कार्यकारी अधिकृत गिरिराज ज्ञवालीको तर्क छ । विकासमा सामूहिक प्रतिबद्धता र पहल मिसिन जरुरी रहेको उनको भनाइ छ । सबैको सामूहिक सहकार्यले नै सडक विस्तारलगायतले सार्थकता पाएको हो । विकाससँगै अझैं खाँचो छ– एकता, सद्भाव र सहकार्यको ।
टाेटल राष्ट्रिय मासिकबाट
https://www.khabarera.com/total/archives/2656
प्रकाशित मिति: ५ चैत्र २०७३, शनिबार १४:३३
