हाकु ३ का पूर्ण न्यौपानेले जुम्लामा गाडी पुग्ला भन्ने कल्पना गरेकै थिएनन् । सधैं घोडा चढेर सदरमुकाम खलंगा आउने र काम सकेर फर्कने गर्थे । उनी जस्ता धेरैले जुम्लामा बाटो पुग्ला भन्ने सोचेकै थिएनन् । हवाइजहाजबाट खलंगामा आएको दैनिक उपभोग्य समान खरिद गर्न एक दिन हिँडेर बजार पुग्थे । एक दिन बास बसेर भोलिपल्ट सामान खरिद गरी भारी बोकेरै घर पुग्नुपथ्र्यो ।
जुम्ला । ०४१/४२ सालमा कर्णाली राजमार्गको रेखांकन गरी सर्भे गरिएको थियो । ०४२ मा सर्भे गरिए पनि २०४८ बाट सडक निर्माण सुरु भयो । तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइराला सरकारले २ करोड रूपैयाँ विनियोजन गरी कर्णाली राजमार्गको ट्र्याक खोल्ने काम सुरु भएको थियो ।
०४८ बाट निर्माण सुरु भएको कर्णाली राजमार्गमा ०५६ मा विश्व बैंकले हात हाल्यो । विश्व बैंकले हात हालिसेकपछि राजमार्गको निर्माणले गति लियो । युद्धकालमा नेपाली सेनाले बाटो बनाइरहेको थियो । सेनाले ०६३ चैत २९ मा खलंगामा मोटरबाटोको ट्र्याक खोल्यो । तत्कालीन योजना आयोगका उपाध्यक्ष जगदीश शर्मालगायतको टोलीसहित दर्जनौं गाडी खलंगा पुगे । गाडी पुग्दा राजमार्गमा हजारौं हेर्नकै लागि सडकमा आए । बाजागाजासहित गाडीको स्वागत गरियो ।
०६३ चैतमा जुम्लामा सडक पुगेपछि मालवाहक ट्र्याक्टर, ट्रक आउन थाले । दैनिक उपभोग्य सामानहरू सडकबाटै आउन थाले । सडक सञ्चालनमा आएको केही वर्ष ट्र्याक्टर र ट्रक मात्रै सञ्चालनमा आए व्यापारीहरू सबैले गाडीबाटै सामानहरू ल्याउन थालेको जुम्ला उद्योग वाणिज्य संघका उपाध्यक्ष गोविन्दप्रसाद आचार्य बताउँछन् । उनले भने, ‘सामानहरू मोटरबाटोबाट आउन थालेपछि मूल्य पनि सस्तो हुँदै गयो । हवाइजहाजमा प्रतिकेजी ७० रूपैयाँ ढुवानी लाग्थ्यो भने गाडीमा ३५ रूपैयाँ पर्न थाल्यो । अहिले यो सडकको स्तरोन्नतिपछि भने प्रतिकेजी ५ देखि १० रूपैयाँसम्म ढुवानी भाडा पुगेको छ ।
तर, राजमार्ग पक्की भए पनि यात्रा भने अझै सहज छैन । राजमार्गमा बन्नुपर्ने पक्की पुलहरू नबनेका कारण अझै यात्रुको सास्ती कायमै छ । पछि योमृत्यु मार्गका रूपमा चिनिन थाल्यो । सुर्खेत–जुम्ला सडक सञ्चालनमा आएयता १५७ सडक दुर्घटना भएका छन् । सबैभन्दा बढी कालीकोट खण्डमा ८४ दुर्घटना भएका छन् भने दैलेखमा २९ र जुम्लामा २० सवारी दुर्घटना भएका छन् । सुर्खेतको बांगेसिमलबाट सुरु भएर जुम्ला सदरमुकाम खलंगासम्म २३२ किमिको यो राजमार्गमा ११५ जनाले ज्यान गुमाइसकेका छन् ।
स्थानीयले बारम्बार सडक स्तरोन्नतिको माग गरेपछि सन् २०१२ मेदेखि कालोपत्रेको काम थालिएको थियो । सडकलाई दुई खण्डमा गरी कालोपत्रे गरियो । पहिलोपटक विश्व बैंकको अनुदानमा सुर्खेतदेखि खिड्किज्युलासम्म र पछि विश्व बैंककै ऋणमा खिड्किज्युलादेखि खलंगासम्म कालोपत्रे गरिएको छ ।
कालोपत्रे भएको १ वर्ष नपुग्दै उप्किन भने थालिसकेको छ । केही खण्डमा भने अझै कालोपत्रे भएको छैन ।
खाद्य संस्थानको चमल बिक्री हुन छाड्यो
जुम्लामा यातायातको सहज पहुँच हुन थालेपछि नेपाल खाद्य संस्थाको चामल बिक्रीमा कमी आएको छ । संस्थानको गोदाम अहिले चामलले भरिएको छ । पहिला भीडभाड रहने संस्थान अहिले भने सुनसान देखिन्छ । संस्थानको चामल बिक्रीमा कमी आएपछि मूल्य निर्धारण समितिले वर्षमा २ पटक मूल्य घटाएको छ । मूल्य घटे पनि उपभोक्ता बजारमै सहज, सुलभ र सस्तो चामल किन्न थालेपछि संस्थानको बिक्री नभएको खलंगाका दुर्गा बस्नेतले बताए ।
पुल नभएको ठाउँमा एउटै गाडी पास हुन ४ घण्टा
राजमार्ग कालोपत्रे भएको १ वर्ष बित्दा पनि विभिन्न ठाउँमा पुल नबनेका कारण एउटै गाडी खोलाबाट पास हुन ४ घण्टासम्म लाग्ने गरेको छ ।
नेपालगन्जबाट बिहानै ५ बजे गाडीमा हिँडेका लवजराज डाँगी साँझ ५ बजे घर पुग्नेमा ढुक्क थिए । तर, ३ बजेसम्म उनी दैलेखको किट्टुमै थिए । किट्टुको खोलामा फसेको गाडी निकाल्नै झन्डै २ घण्टा लाग्यो । सयौं यात्रु बाटोमै अलपत्र परेका थिए । राजमार्गमा पर्ने पुलहरू नबनेका कारण यात्रु गन्तव्यमा पुग्न नसकेर बाटोमै विचल्ली हुने गरेका छन् । यात्रा गर्दा कहाँ बास हुने हो थाहा नहुने यात्रु देवानन तिमिल्सिनाले बताए । उनले भने, ‘बीच बाटोमा बस्ने, खाने ठाउँ छैन गाडी फस्यो भने रातभर गाडीमै बस्नुपर्ने बाध्यता छ ।’
‘जबसम्म पुल निर्माण हुँदैन तबसम्म समस्या समाधान हुँदैन,’ यात्रु पुजन तिमिल्सिनाले भने । टाकुल्ला खोलाको तल तीला नदी बगिरहेकाले यात्रु निकै डराउने गाडी चालकहरू बताउँछन् । कर्णाली राजमार्गमा बन्नुपर्ने पुलका विषयमा सांसददेखि विकासे अगुवाको ध्यान पुगेको छैन ।
राजमार्गको दैलेखको घट्टे खोलादेखि कालेखोला, शेरीघाट, खुलालु, टाकुल्ला र खल्लाघाट पुल निर्माण पूरा नहुँदासम्म जोखिम कायमै रहने सर्वसाधारण बताउँछन् । राजमार्गमा ७ पुल बन्दै गरे पनि शेरीघाटबाहेक सबैको काम अधुरो रहेको सडक डिभिजन कार्यालय कर्णालीले जनाएको छ । आव ०६८/७९ मा निर्माण कार्य सुरु भई २ वर्षमा सक्नुपर्ने भए पनि अझै काम अघि बढेको छैन ।
बिरामीको चाप बढ्यो
खलंगामा सडक पुगेपछि अस्पतालमा समेत बिरामीको चाप बढेको छ । कालीकोटका माथिल्लो भागका बिरामीले समेत स्तरीय उपचारकालागि कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान शिक्षण अस्पतालमा आउने गरेको प्रशासकीय अधिकृत द्वन्द्वबहादुर शाहीले बताए । उनले भने, ‘अस्पतालमा बिरामीको चाप बढ्न थालेको छ । मुगुसम्म पनि सडक पुगेकाले बिरामीको चाप बढेको हो ।’ प्रतिष्ठानका डा. नवीन थापाका अनुसार यातायातको सहज पहुँच भएकाले सामान्य बिरामीसमेत उपचारका लािग अस्पताल आउने गरेका छन् ।
टोटल राष्ट्रिय मासिकबाट
प्रकाशित मिति: ८ फाल्गुन २०७३, आईतवार १४:०८
