काठमाडौं । वाग्मती हाम्रो सभ्यता हो । नेपालीको विश्वास हो । आज (शनिबार) पनि वाग्मती नदीको सफाइ गरियो । सफाइमा विभिन्न संघसंस्था, सर्वसाधारण, निजामती कर्मचारी, नेपाली सेना, प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी जुटे ।
तत्कालीन मुख्य सचिव लीलामणि पौडेलले थालेको वाग्मती सफाइ अभियानले अझै पनि निरन्तरता पाएको छ । उतिबेला उपत्यकावासीको प्राण बनेको वाग्मती कुरूप बन्दै गएपछि मुख्य सचिव पौडेलले अभियानकै रूपमा यसको सरसफाइमा अग्रसर भए । उनी जुटे, सबै जुटे, सबै नेपालीले होस्टेमा हैंसे मिलाए । सफाइ अभियानलाई अरूको मुख ताक्नुभन्दा आफैं अग्रसर हुन प्रेरणा मिलेको छ । वाग्मतीको अस्तित्व जोगाउन, तत्कालीन मुख्य सचिवको अभियानलाई निरन्तरता दिन उनीपछि आएका अर्थात् अहिलेका मुख्य सचिव सोमलाल सुवेदी पनि उत्तिकै सक्रिय बनेका छन् ।
झन्डै–झन्डै लोप हुने अवस्थामा पुगेको । प्राण गुमाइसकेको । अस्तित्व हराइसकेको वाग्मती अहिले बल्ल अलिअलि श्वास फेर्ने अवस्थासम्म आइपुगेको छ । पौडेलले प्रत्येक शनिबार वाग्मती सफाइका लागि छुट्याए झैं सुवेदीले पनि यसको निरन्तरताका लागि सबैसँग आह्वान गरे । वाग्मती सफाइमा सबैले साथ दियो । प्रशासन, नागरिक समाज, अगुवा, कलाकर्मी, सञ्चारकर्मी, विभिन्न संघसंस्था सबै सहमत बने वाग्मती सफाइमा ।
अहिले वाग्मतीमा पानी थोरै वा फोहोर किन नहोस्, निरन्तर बगिरहेको छ । वाग्मतीछेउका सुकुम्वासी परिवारले शौचालय मिसाउने प्रवृत्ति शून्यमा झरेको छ । नदीमा फोहोर फाल्न हुँदैन भन्ने सबैमा चेतना जागेको छ । सबै जागरुक भएका छन् । सबै सभ्य भएका छन् । वाग्मती सभ्यताले पुनर्जीवन पाएको छ । यद्यपि वाग्मतीछेउका केही घरले भने अझै ढल मिसाइरहेको अवस्था भए पनि यो नगन्य छ ।
नेपाल टेलिकमले उपत्यकावासीलाई शनिबार वाग्मती सफाइका लागि म्यासेज पठाएर आह्वान गर्छ । बोलाउँछ । भेला भई सफाइमा सरिक हुन आग्रह गर्छ । वाग्मती सफाइमा महानगरका सफाइ कर्मचारी पनि उत्तिकै दत्तचित्त भएर लागेका छन् । विभिन्न संघसंस्थाको पहलमा वाग्मतीकिनारमा संरक्षित उद्यान बनाइन थालिएका छन् । केही बनिसकेका छन् । बनेका केही हराभरा पनि छन् भने केही जीर्ण अवस्थामा पुगेका छन् । यसलाई पनि पुनर्जीवन दिन सम्बन्धित निकायले सोच्ने बेला भएको छ । उपत्यकावासीको मौलिक सभ्यता फर्काउ नमहानगरपालिका पनि जिम्मेवार भएर लागेको छ । यता वाग्मती सभ्यता विकास समिति पनि सक्रिय छ ।
उतिवेला उपत्यकावासीका लागि वाग्मती एउटा प्राण बनेको थियो । पिउने, लुगाधुने, वस्तुभाउलाई खुवाउने, अन्य सरसफाइ गर्ने अनि गंगाभन्दा पवित्र वाग्मतीको पानीले नुहाउने गरिन्थ्यो यहाँ ।
पवित्र थियो वाग्मती । राजधानीवासीको सभ्यता बनेको थियो । तर, राजधानीमा बढ्दो जनघनत्वसँगै यसमाथि चौतर्फी आक्रमण भयो । कहीं नदीको बहाव फर्काएर, कतै अतिक्रमण गरेर तथा धेरैले घरको फोहोर फाल्ने र शौचालयको ढल सिधै वाग्मतीमै मिसाएर । वाग्मती सफाइका लागि विभिन्न समिति तथा संस्थाहरू पनि नागरिक स्तरबाटै बनेका छन् । जसले वाग्मती सफाइमा समय दिन्छन् । चिन्तन, मनन् गर्छन् अनि योजनासमेत बनाउँछन् ।
पहिले हिउँदमा त वाग्मतीवारपार सजिलै गर्न सकिन्थ्यो फोहोर हिलो सुकेर, कट्कटिएर बच्चा पनि वाग्मती सहजै ओहोरदोहोर गर्ने अवस्था थियो । तर, अहिले समय फेरिइसकेको छ । वाग्मतीको सरसफाइ यहीअनुरूप हुँदै गए कुनै दिन यसमा नुहाउन सक्ने अवस्था पुनः आउनसक्ने अभियन्ताहरूको विश्वास छ ।
वास्तवमा वाग्मती एक व्यक्तिको सम्पदा होइन । यो नेपालकै पहिचान हो, सभ्यता हो, धरोहर हो । यसको संरक्षणमा कुरा होइन काम आवश्यक छ । सबैले आ–आफ्ना क्षेत्रबाट सफाइका लागि सक्दो पहल गरौं, सहयोग गरौं । यसमै लुकेको छ हाम्रो गर्व, यसमै लुकेको छ हाम्रो पहिचान ।
प्रकाशित मिति: १५ माघ २०७३, शनिबार १८:२१
