काठमाडौ २ माघ । पछिल्लो समय भारत सरकारले पाँच सय र हजारका नोटमा प्रतिबन्ध लगाएपछि त्यहाँ सुनको माग बढेसँगै नेपालमा तस्करी झाँगिएको छ ।
नगद राख्दा जोखिम बढेपछि भारतीयले पछिल्लो समय सुन नै डिपोजिट गर्न थालेका छन् । सोही कारण भारतीय बजारमा सुनको माग बढ्न थालेपछि नेपाल हुँदै त्यहाँ सुन तस्करी हुन थालेको छ ।
‘भारतमा सुन पठाउन नेपालका तस्कर सल्बलाउन थालेका छन्’, नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) प्रमुख नवराज सिलवालले भने, ‘भारतीय बजारमा अहिले सुनको माग उच्च छ । भारतमा पठाउन नेपालमा सुन तस्करी फेरि बढ्न थालेको हो ।’
डीआईजी सिलवालका अनुसार नोट प्रतिबन्धपछि भारतमा सुरक्षित धन सुनप्रति आकर्षण बढेको छ । यसका साथै नेपालमा पनि भारु अभाव भएका कारण भुक्तानीका लागि नेपाली व्यवसायीले सुन प्रयोग गर्न थालेको हुनसक्ने डीआईजी सिलवालले बताए ।
‘ठूला दरका भारु छैनन्, साना नोट सटही पनि सहज छैन’, उनले भने, ‘भारु भुक्तानका लागि सुन नै एकमात्र उत्तम उपाय बन्न सक्छ ।’
अहिले नेपाली बजारमा पनि सुनको माग उच्च छ । सुन अभावका कारण केही व्यवसायीले गहना अर्डर लिन छाडिसेकेका छन् भने धेरैले तस्करीको सुन बढी मूल्यमा बेचिरहेका छन् ।
नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार अहिले बजार मूल्यभन्दा प्रतितोलामै तीन हजार रुपैयाँ बढीमा सुन बिक्री भइरहेको छ । बजारमा सुन अभाव भएका कारण उपभोक्ता बढी मूल्य तिर्न बाध्य भएको महासंघका वरिष्ठ सदस्य तेजरत्न शाक्यले बताए । अहिले दैनिक १० देखि १५ किलो तस्करीको सुन बजारमा आइरहेको छ । ‘बजारमा ४० देखि ४५ किलोसम्म सुनको माग छ तर १५ किलोमात्र आपूर्ति हुँदा तस्करले मौका छोप्न पाएका छन्’, उनले भने, ‘सरकार आफैंले तस्करलाई प्रोत्साहन गरिरहेको छ ।’अन्नपूर्ण पोस्ट दैनिकमा खबर छ ।
नगद राख्दा जोखिम बढेपछि भारतीयले पछिल्लो समय सुन नै डिपोजिट गर्न थालेका छन् । सोही कारण भारतीय बजारमा सुनको माग बढी छ ।
उनका अनुसार दैनिक आउने ५ देखि ७ किलोसम्म सुनले बजार धान्दैन । सरकारले व्यवसायी आफैंलाई सुन आयातको सुविधा नदिएसम्म तस्करले यसरी नै मौका छोप्ने व्यापारीहरू बताउँछन् ।
यसका साथै भारतीय बजारमा सुनको माग बढ्नु पनि तस्करीको मुख्य कारण बनेको उनको आकलन छ । उनले भने, ‘भारतीय बजारमा वार्षिक एक हजार दुई सय टन सुन खपत हुँदै आएको छ । तर सरकारी कोटाअनुसार चार सय टनमात्र आउने गरेको छ । त्यसले भारतीय बजार धान्दैन । अझ अहिले नगद राख्दा जोखिम बढेपछि सुन सञ्चित गर्न थालेका छन् भारतीयहरू ।’
२०७०/७१ मा पनि नेपालमा सुन तस्करहरू यसरी नै सल्बलाएका थिए । त्यति बेला भारत र नेपालबीच भएको सुनको मूल्यान्तर तथा भारु कालोबजारीका कारण भारु भुक्तानका लागि तस्करीको सुन प्रयोग हुँदै आएको थियो । भारतमा सुन पठाउँदा तोलामै चारपाँच हजार फाइदा हुने र बजार मूल्यभन्दा बढी मूल्य तिरेर भारु भुक्तान गर्नुभन्दा सुन भुक्तान गर्दा व्यवसायीलाई फाइदा हुने भएकाले सुनको प्रयोग हुँदै आएको थियो । भारतमा सुन पुर्याउन फेरि नेपाल ट्रान्जिट प्वाइन्ट बन्न थालेको छ ।
भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले नेपाल भ्रमण गरेपछि ठूला दरका नोटहरू नेपाली बजारमा चल्न थाल्दा सुन तस्करहरू सुस्ताएका थिए । अहिले फेरि भारु सर्टेज र बन्देजको मौका छोपेर तस्करहरू सल्बलाएका हुन् ।
‘अहिले विवाहको मौसम भएकाले नेपालमा सुनको माग बढ्दो छ भने भारु छैन’, शाक्यले भने । भारु नहुँदा पनि व्यापारव्यवसायमा कुनै असर नदेखिनुले भारु भुक्तानका लागि सुन प्रयोग भएको पुष्टि भएको छ ।
दुई वर्षअघि नेपालमा दैनिक ५० किलोभन्दा बढी अवैध सुन भित्रने गरेको स्वयं प्रहरीले नै बताएको थियो ।
उच्च सुरक्षा घेराभित्र त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट संगठित रूपमा सुन तस्करी भइरहेको र प्रहरीले नियन्त्रणमा लिन नसकेको भन्दै आलोचना भइरहेका बेला ब्युरोको अप्रेसनबाट ३३ किलो सुन बरामद भएको छ । यसअघि २०७० असारमा ३५ किलो सुन समातिएको थियो ।
५ वर्षमा १ अर्बको ‘अवैध सुन’
पाँच वर्षको अवधिमा करिब ९७ करोड ४२ लाख मूल्यबराबरको अवैध सुन नेपाल भित्रिएको छ । यस अवधिमा करिब २ सय २८ किलो गैरकानुनी तरिकाले भित्रिएको सुन अर्थ मन्त्रालय राजस्व अनुसन्धान विभाग तथा नेपाल प्रहरी अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) ले विभिन्न समयमा बरामद गरेको हो । शुक्रबारको बजार भाउअनुसार दुई सय २८ किलो सुनको एक अर्ब ६ करोड ७२ लाख रुपैयाँ पर्छ ।
प्रकाशित मिति: २ माघ २०७३, आईतवार ०८:१०
