सुर्खेत, ४ कात्तिक । विवाह गरेको तीन वर्ष नपुग्दै श्रीमान्को मृत्यु भएपछि सहारे–८ बोटेचौरकी ४० वर्षीया नन्दा बिकको जीवनमा बज्रपात पर्यो । आय स्रोत विनाको घरमा काखका तीन लालाबालाकासाथ मजदुरी गरेर परिवार पाल्दै आएका श्रीमान्को मृत्यु भएपछि उनलाई साथ दिने कोही थिएन । त्यसमाथि पनि घर परिवार अनि समाजको एकल महिलालाई हेर्ने दृष्टिकोण त छदै थियो ।
यस्तो अवस्थामा उनलाई साथ दिने न त घर परिवार नै थियो न त समाज । ‘काम गरेर छोराछोरीलाई पालांै भने आफु सुत्केरी घरमा केही थिएन’ उनले भनिन्, ‘माइतबाट ल्याएको कोदाको पिठो पकाएर नूनसँगै छोराछोरीलाई खुवाउँथे ।’ माइतमा पनि धेरै जहान त्यसमा पनि गरिब भएको हुँदा नन्दालाई छोराछोरीका लागि खाने कुरा ल्याउन पनि अप्ठ्यारो लाग्ने गथ्र्याे । नन्दाले विगतका कुरा सम्झिदैं भनिन्, ‘पहिला मलाई घरबाट बाहिर निस्कन पनि लाज लाग्थ्यो, सबै कुरा श्रीमान्ले घरमा नै ल्याउने गर्नु हुन्थ्यो, श्रीमान् हुदाँ मलाई कुनै कुराको दुःख थिएन ।’
यसरी दैनिकी चल्दै थियो उनको । यतिकैमा सहारेको बोटेचौर बजारमा सार्वजनिक शौचालय सफा गर्ने र शौचालय गएको शुल्कको पैसाबाट उनले गुजारा गर्न थालिन् । ‘दिनमा ५० देखि ६० रुपैयाँसम्म संकलन हुन्थ्यो’ उनले भनिन्, ‘कहिलेकाँही त पैसा नदिएरै जान्थे र त्यस्तो अवस्थामा भोकै सुत्नुपथ्र्याे ।’ न त नन्दाले छोराछोरीलाई राम्रोसँग पढाउन सक्थिन् न त दैनिक गुजरा नै ।
यसरी उनले दिनमा सार्वजनिक शौचालय सफा गर्नुका साथै अन्य काम पनि ज्यालादारीमा गर्न थालिन त्यही पैसाले उनलाई खान र लगाउन ठिक्कै हुन्थ्यो । यत्तिकैमा गाउँमा सञ्चालन भएको समुहमा बस्न थालेपछि उनले ५ सय ऋण लिएर ठेलामा खुद्रा पसल गर्न थालिन् र उनका सुखका दिन सुरु भएका हुन् । यसरी उनले विस्तारै विस्तारै गरेर समुहबाट ऋण निकाल्दै पसलमा सामान थप्न थालेपछि उनकाे व्यापार पनि बढ्दै गएको छ ।
५ सयबाट सुरुवात गरेको खुद्रा व्यापारबाट अहिले मासिक १० हजार आम्दानी हुने गरेको उनले बताइन् । यसैगरी नन्दाले अहिले आफ्ना दुई छोरीलाई काठमाडौँमा पढाइरहेकी छिन् भने एक छोरालाई गाउँकै निजी विद्यालयमा पढाइरहेकी छिन् । व्यापारले आय स्रोत बढ्न थालेपछि गाउँ समाजमा पहिला आफुलाइ भिन्दै व्यवहार गर्ने व्यक्तिहरु पनि अहिले आफ्नो पसलबाट सामान खरीद गर्ने गरेको उनी बताउँछिन् । उनले भनिन ‘दुख पछि सुख अवश्य आउँछ, यो मेरो संघर्षको नतिजा हो’ ।
प्रकाशित मिति: ४ कार्तिक २०७३, बिहीबार १४:५२
