काठमाडौं । नेपाल पत्रकार महासंघको आसन्न २५ औं महाधिवेशनको निर्वाचनमा नेपाल प्रेस युनियनको नेतृत्व विपुल पोख्रेलले गर्ने भएका छन् । प्रेस सेन्टर नेपालसँगको ‘तालमेल’ बाट चुनावमा होमिने निर्णयमा पुगेको युनियनले दाङका पोख्रेलको नेतृत्वमा निर्वाचनमा सहभागीता जनाउने भएको हो ।
अध्यक्ष प्रेस सेन्टरलाई दिने गरि भएको सहमती बमोजिम युनियनको नेतृत्व गर्दै पोखरेल उपाध्यक्षमा उम्मेदवारी दिने भएका हुन् । प्रेस सेन्टर र युनियनले वुधबार संयुक्त घोषणा सभा गरी पदाधिकारीमा उम्मेदवारी दिने नाम सार्वजनिक गरेपछि चुनावी माहौल पनि बढेको छ । चुनावमा होमिने सबै चुनावी प्रसार प्रसारमा जुटेका छन् भने आ–आफ्ना एजेण्डा आगाडि सारेका छन् ।
युनियनको नेतृत्व गर्दै महासंघमा खुला उपाध्यक्षमा उम्मेदवार भएका पोख्रेलले जीत मेरा लागि मात्रै हैन, सिंगो संगठन र तालमेललाई समेत यो निर्वाचनमा जिताउने जिम्मेवारी भएको बताएका छन् । उनी अहिले यहि लक्षका साथ चुनावी दौडमा लागेका छन् ।
को हुन् युनियनको नेतृत्व गर्दै भिडेका पोखरेल?
दाङको तत्कालीन घोराही नगरपालिका वडा नम्बर ५, हालको घोराही उपमहानगरपालिका १८ का पोखरेलप्रविणता प्रमाणपत्र तहको अध्ययनका क्रममै पत्रकारितामा प्रवेश गरेका थिए । गणित बिषय अध्ययनरत पोखरेलसाहित्यमा रुचि राख्थे । वुवा विनोद पोखरेलले पञ्चायत कालमा जयनेपाल नामक पत्रिका निकाल्दा नै पोख्रेलको वाल मस्तिस्कमा पछि पत्रकार वन्छु भन्ने अटोट पलाइसकेको थियो । २०४९ मा पोखरेलको दाङबाटै पत्रकारिताको औपचारिक यात्रा प्रारम्भ भयो । सजिलो थिएन पत्रकारिता अनि सरल पनि थिएन प्रविधि तै पनि वाल्यकालको अटोटले उनलाई पत्रकारितामा पुराइछाड्यो ।
यो बेला उनका समकक्षी थिए—सुदीप गौतम र किशोर चन्द्र गौतम । यि तीन जना एक अर्काका परिपुरक जस्तै थिए । पत्रकारितामा कुनै एकजनाको नाम लिँदा अन्य दुईजनाको नाम संगै जोडिन्थ्यो । यो तीन जनाको समुह अहिले पनि प्रजातान्त्रिक बिचार बोकेका पत्रकार समुहको निर्णायक भुमिकामा छ । उनलाइ पत्रकारितामा जिल्लावाट सहयोग गरे अग्रजहरु नारायण प्रसाद शर्मा राम प्रसाद पौडेल सुशिल गौतम दधिराम सुवेदी, मुरारी कुमार शर्मा केपि घिमिरेहरुले भने समकालिन पत्रकारिताका साथिहरु थिय केएल पिडित उदय जि.यम र विमल अधिकारीहरु । जीवन सीकाईवाट सुरुहुन्छ र सिकाईवाटै अत्यहुन्छ भन्ने मान्यता राख्रने पोख्रलले आफ्नै टिममा रहेर काम गरेका अग्रज सहकालिन र नयाँपुस्तावाट समेत पत्रकारिता सिकिरहेकोे बताउँछन्
‘दृष्टिकोण साप्ताहिक’ बाट पत्रकारिता थालेका पोख्रेलको कौशलता यो क्षेत्रमा बढ्दै गयो । सरयु साप्ताहिक, घटना र विचार हुँदै हिमालय टाईम्सको दाङ जिल्ला सम्वादाताका रुपमा पोख्रेलले काम गर्दा उनको पत्रकारिताको उचाई चुलिईसकेको थियो । जिल्ला सम्बाददाताको रुपमा रहेका पोखरेलसम्पादकीय जिम्मेवारीमा पुगे । दाङबाटै प्रकाशन हुने राप्ती सन्देश अर्ध साप्ताहिकबाट सम्पादकीय जिम्मेवारी सम्हालेका पोखरेलमध्य तथा सुदुर पश्चिममै पहिलो पटक खुलेको रेडियो स्वर्गद्धारी एफएमको सम्पादक बने ।
यसैगरी दाङबाटै प्रकाशन भएको गोरक्ष दैनिकको सम्पादक समेत बनेर काम गरेका पोखरेलसम्पादकीय भुमिका सँगै पत्रकारिताको राजनीतिमा समेत आँफूलाई अब्बल सावित गर्दै लगे ।
नेपाल प्रेस युनियन दाङको संस्थापक सचिव पोखरेल २०५३ मा नेपाल पत्रकार महासंघमा प्रवेश भए । पोखरेल २०५६ देखि ०५८ सम्म नेपाल पत्रकार महासंघको उपाध्यक्ष संगै केन्द्रीय पार्षद बने । त्यसको एक बर्ष पछि उनि नेपाल पत्रकार महासंघको केन्द्रीय नेतृत्वमा पुगे । उनि ०५९ देखि ०६१ सम्म नेपाल पत्रकार महासंघको केन्द्रीय उपाध्यक्ष बनेका थिए । यसैगरि ०६३ देखि ०६५ सम्म पोखरेल सञ्चार क्षेत्रको निगरानि राख्ने निकाय प्रेस काउन्सिलमा काम गरे ।
पोखरेल द्वन्द्वकालीन अवस्थामा राज्य तथा तत्कालीन बिद्रोही पक्षबाट असुरक्षित पत्रकारहरुलाई सुरक्षा प्रदान गर्न विभिन्न ‘मिशन’ को नेतृत्व गरेर फिल्डमा उत्रिएका व्यक्तित्व समेत हुन् ।
दैलेखका पत्रकार डेकेन्द्र थापा अपहरण घटना छानवीनका लागि पत्रकार महासंघको मिशन टोलिको नेतृत्व गरर देलेख पुगेका पोखरेलत्यसपछि यस्ता १९ वटा मिशनमा सहभागी भए । दाङका पत्रकार के एल पिडित लाई तत्कालीन शाही सेनाले गिरप्तार गरेका वेला ‘हरेक पत्रकार को जिम्मेवारी मेरो हो यसले केहि गरे मलाई गोलि ठोक्नु’ भन्ने अविभावकीय अभिव्यक्तिका साथ पत्रकारहरुको जिवन रक्षकालागि लागि परे पलस्वरुप पत्रकारहरुको लागि उनि पृयपात्र बने । आतङ्ककारीलाई वचाएको अभियोेगमा सेना वाट गोलिले उडाइदिने धम्की पाएका पोखे्रल आफ्नो कर्तव्यवाट विचलित भएनन् पत्रकारहरुको जिवनरक्षा आफ्नो पहिलो कर्तव्य ठानेर अघि वढिरहे ।
राजाले पत्य्रक्ष शासन संचालन गर्दा उनी महासघको केन्द्रिय समितिमा थिए । २०६१ माघ १९ मा उनले राजाको कदम विरुद्ध राजालाई नै सम्वोधन गरी विरोध पत्र लेखे र जिल्ला प्रसासन दाङमा दर्ता गराए । त्यसपछि उनी एक हप्ता भुमिगत बने । राजाको विरुद्ध प्रसासनमा विरोध पत्र दर्ता गराउने शाहासको देशभर निकै चर्चा भयो । पत्रपत्रिका तथा रेडियोहरु बन्द भएको त्यस अवस्थामा उनले लोकतन्त्रको पक्षमा ‘जयनेपाल’ नामक भुमिगत पत्रिका निकाले । पहिलो अंकमा शुभकाना व्यक्त गर्दै गिरीजा प्रसाद कोइरालाले लेखेका थिए, ‘कठिन अवस्थामा लोकतन्त्रलाई वचाउन निकालिएको यो पत्रिका मेरो जिवनमा कहिनै नविर्सने पत्रिका रहनेछ । जिवन भर मैले पढेका पत्रिकामा यो पत्रिका सदा मेरो स्मरणमा रहनेछ । लोकतन्त्रको पुर्नप्राप्तीको लागी यो पत्रिकाको योगदान नेपालको एतिहासमा सुनौलो अक्षरमा लेखिने छ ।’ पत्रिका भुमिगतरुपमा निकाले पनि उनि आन्दोलनमा सशरीर उपस्थित भए । पोखरेलभन्छन ‘लोकतन्त्रमा मात्र प्रेस स्वतन्त्र रहन्छ तसर्थ निरंकुसता विरुद्ध उभिनु पत्रकारको पहिलो कर्तव्य हो । त्यो मान्यतालाई सवै पत्रकारहरुले आत्मसाथ गरे र सडकमा आए, यसले नै लोकतन्त्र ल्यायो’
पत्रकारिताका सन्दर्भमा थपिदै गरेका आयामहरुलाई व्यवस्थित गर्न सरकारी तह तथा नेपाल पत्रकार महासंघको तर्फबाट रणनीति तयार पार्न ५ वटा समितिमा रहेर नीति निर्माणमा समेत पोख्रेलको दक्षता देखाईसकेका छन् । यसैगरी उनले तत्कालीन कांग्रेस सभापति सुशील कोइरालाका प्रेस सल्लाहकारको भुमिकामा काम गरेको अनुभव समेत संगालेका छन् ।
मोफसलबाट पत्रकारिताको यात्रा प्रारम्भ गरेका पोखरेलअहिले पनि मोफसलमै रहेर गोरक्ष दैनिकको सम्पादकीय जिम्मेवारी बहन गरिरहेका छन् । ‘मोफसलका साना मिडियाहरु पत्रकारिताका ढुकढुकि हुन, अनिहरुले नेपाली पत्रकारिताको मुलमर्मलाई जिवन्त राखेका छन्’ । पोख्रेलको धारणा छ ‘वदलिदो परिस्थितिसँग प्रतिस्पर्धामा मोफसलका मिडियालाई कसरी खरो उतार्ने यो नै सवैभन्दा ठुलो चुनौति हो र यसैमा मै नेपालका हजारौ पत्रकारको भविस्य अडेको छ’ । ‘आफ्नो क्षमता विकासका लागि अग्रसरता र जनउतरदायित्व वहनको भावना अहिलेको पत्रकारको आवश्यक योग्यता हो, यो योग्यता वहन गर्नसक्ने जो कोहिले पनि नेपाली पत्रकारितामा योगदान गर्न सक्छ’ । पोख्रेलको मान्यता छ । हरेक पत्रकारमा यहि योग्यता प्राप्तहुने वातावरण निर्माण गर्ने हाम्रो नेतृत्वको प्रमुख कार्य हो, योग्यता र उत्तरदायित्व वहन गर्दा कसैले पेशा वा भौतिक रुपमा असुरक्षाको अनुभुति गर्यो भने त्यो हाम्रो सवैभन्दा ठुलो असफलता हुनेछ भन्दै पोखरेलभन्छन, ‘एकजना पत्रकारले पनि असुरक्षित महसुस गर्यो भने त्यो मेरो लागी सवैभन्दा पिडाको क्षण हुने छ । ‘पदमा नहेपनि नरहेपनि मेरो पत्रकारको पेशागत तथा भौतिक असुरक्षाका विरुद्ध लडेको इतिहासलाई एकइन्च पनि कम हुन दिने छैन जिवनभर यसैको विरुद्ध लडिरहने छु, समग्र पत्रकारिता क्षेत्रको बिकास, हाम्रो एक मात्रै लक्ष हो, पत्रकारले आफ्नो पेशागत तथा भौतिक सुरक्षाको पूर्ण प्रत्याभुत हुने गरि स्वतन्त्र रुपमा कसरी काम गर्न सक्छ ? भन्ने अबको हाम्रो एक मात्रै मिशन हो,’।
आफ्नोे साढे दुई दशकको यो यात्रामा पोख्रेलले थुप्रै पत्रकारहरु उब्जाए । यसर्थ उनि पछिल्लो पुस्ताका तमाम पत्रकारहरुको ‘गुरु’ हुन् । अहिले पनि मोफसलको कलेजमा पत्रकारिता अध्यापन गरिरहेका पोखरेलजहिल्यै पत्ररकारिता सहि ‘मुल्य र मान्यतामा’ अडिग रहनु पर्छ भन्दै पत्रकारितालाई ‘जिम्मेवारी’ का रुपमा मात्रै अथ्र्याउँछन् । ‘यसलाई ‘फाईदा’को पेशाका रुपमा बुझ्नु भन्दा सुचना प्रवाह गर्ने जनउत्तरदायित्वका रुपमा मात्रै पत्रकारहरुले बुझ्नु पर्छ,’पोख्रेलको अपरिवर्तनय सुझाव हो यो । तार्किक क्षेमतामा अब्बल पोख्रेलले देशैभरका पत्रकारहरुसँगको सुमधुर ‘नेटवकर्ट’ कायम राखेका छन् । उनको यहि सक्षमताले पनि उनि राष्ट्रिय स्तरमै गनिने पत्रकारका रुपमा उभिन सफल भएका छन् । पोख्रेलले पत्रकारीता क्षेत्रमा आँफुले गरेको मेहनत, त्याग र परिश्रमकै सुखद परिणाम आसन्न नेपाल पत्रकार महासंघको निर्वाचनमा देख्नेमा ढुक्क छन् । पोखरेलभन्छन् ‘पत्रकारिताका मुलभुत समस्यमामा कोहि पक्ष विपक्षमा बाडिन सक्दैन । यसर्थ मलाई श्रमजिवीहरुको साथ हिँजो पनि थियो, आज पनि छ र भोली पनि रहने छ । भन्नेमा म दृढ छु ।’
प्रकाशित मिति: १ भाद्र २०७४, बिहीबार १०:३८
