स्थानीय तह चुनावमा १ नम्बर प्रदेशअन्तर्गतका क्षेत्रमा प्रमुख पदमा महिलाको उम्मेदवारी अत्यन्तै न्यून छ । दलहरुले बाध्यात्मक कानुनी प्रावधानको अनुसरण गर्दै उपप्रमुखमा महिलाको उम्मेदवारीलाई अघि सारे पनि प्रमुखमा भने प्रतिस्पर्धा गराउन कन्जुस्याँईं गरेका छन् । प्रदेश १ को पहाडी जिल्ला पाँचथर र इलाम पनि यसको अपवाद छैन । पाँचथरमा क्रियाशील १३ पार्टीले वडा सदस्यदेखि नगर र गाउँका प्रमुखसम्ममा आफु अनुकूलका उम्मेदवार छनोट गर्ने क्रममा पुरुषलाई मात्र प्राथमिकतामा राखेका छन् ।
कांग्रेस, एमाले र माओवादी केन्द्रले वडादेखि प्रमुखसम्ममा आफ्ना उम्मेदवार उठाएका छन् । जिल्लाका केही स्थानमा भएको राजनीतिक सहमतिबाहेक ३ दलले सबै स्थानमा उम्मेदवार अघि सारेका छन् ।
प्रमुख पदमा भने साना–ठूला कुनै पनि दलले महिला राजनीतिकर्मीप्रति विश्वास गर्न सकेनन् । राप्रपाले फिदिम नगरपालिकामा मेयरका लागि देवी शिवाकोटीलाई उठाउने बताएबाहेक अरुले जिल्लाका ८ वटै स्थानीय तहको प्रमुख पदमा महिलालाई अवसर दिएनन् ।
दलहरु महिलालाई अवसर नदिएको विषय स्विकार्दैनन् । तर, सबै दलले उप–प्रमुखमा सीमित गरेका छन् । सक्षम र क्षमतावान उम्मेदवार भए पनि सोभन्दा कम क्षमता भएका पुरुषले भने अवसर पाएका छन् ।
यस्तो छ कांग्रेसको अवस्था
ठूलो दल कांग्रेसले पनि जिल्लाका ८ स्थानीय तहको प्रमुखमा महिला उठाउने हिम्मत गरेन । याङवरक गाउँपालिकामा शेरबहादुर नुगोलाई अध्यक्षमा उम्मेदवार बनाउँदा उपाध्यक्ष खाली राखिएको छ । अन्य पार्टीसँगको तालमेलका लागि छलफल चलिरहेकाले उपाध्यक्ष पद खाली राखिएको बुझिएको छ । कांग्रेसको आन्तरिक तयारीअनुसार उपाध्यक्षमा अर्को पार्टीलाई समर्थन गर्ने अवस्था नआए आफ्नै पार्टीकी महिलाले अवसर पाउने बताइएको छ ।
कांग्रेसले राप्रपा, माओवादी केन्द्रलगायत दलहरुसँग छलफल चलाइरहेको छ । जुन पार्टीबाट आए पनि उपाध्यक्षको उम्मेदवार बन्ने लगभग पक्का छ । यता हिलिहाङ गाउँपालिकाको अध्यक्षमा कांग्रेसले समरबहादुर अधिकारीलाई अघि सारेको छ । उपाध्यक्षमा ताराकुमारी योङहाङको नाम सिफारिस भएको छ । फालेलुङ गाउँपालिकामा सन्चकुमार केरुङलाई अध्यक्ष तथा उपाध्यक्षमा हिमा अधिकारीलाई अघि सारिएको छ । फिदिम नगरपालिका प्रमुखमा ओनहाङ नेम्वाङ तथा उपप्रमुखमा उर्मिला श्रेष्ठ प्रधानलाई उम्मेदवारी तय गरेको छ । कुम्मायक गाउँपालिका अध्यक्षमा बमप्रसाद लावती र उपाध्यक्षमा सूर्यकुमारी चेम्जोङको नाम सार्वजानिक गरिएको छ । फाल्गुनन्द गाउँपालिकाको अध्यक्ष तथा उपाध्यक्षमा अमर नेम्वाङ र देवित्राकुमारी आङदेम्बे चुनावी मैदानमा उतारेको छ । मिक्लाजोङ गाउँपालिकामा खड्गसुन्दर लावती र सुनमाया राईलाई अध्यक्ष तथा उपाध्यक्षको उम्मेदवार तोकेको छ । तुम्बेवा गाउँपालिकामा होमनाथ थापा अध्यक्षका प्रत्यासी बन्दा उपाध्यक्षमा टेककुमारी कुरुङवाङ देखिएकी छन् । जिल्लाका आठै स्थानीय तहमा कांग्रेसले कोही पनि महिलालाई प्रमुख बनाउने हिम्मत गर्न सकेन ।
माओवादी केन्द्रमा के छ ?
पाँचथरमा सबैभन्दा पहिला माओवादी केन्द्रले उम्मेदवारी घोषणा गरेको हो । उसले पनि जिल्लाका आठै तहको प्रमुखमा महिला ल्याउन सकेन। माओवादी केन्द्रका अनुसार याङबरक गाउँपालिकामा भीम माओ अध्यक्ष र इन्दिरा पोख्रेल उपाध्यक्षमा उठ्ने पक्का भएको छ । हिलिहाङ गाउँपालिकामा रबिन तिम्सिनाको अध्यक्षमा उम्मेदवारी पर्दा एलिसा वाग्लेलाई उपाध्यक्ष बनाइएको छ । फालेलुङ गाउँपालिकामा महेन्द्र जबेगू अध्यक्ष तथा कविता थाम्सुहाङ उपाध्यक्षका लागि तय गरिएको छ । फिदिम नगरपालिकाको प्रमुखमा राधाकृष्ण न्यौपाने र उपप्रमुखमा रमुना लकान्द्रीलाई अघि सारिएको छ । त्यस्तै कुम्मायक गाउँपालिकामा अमरसिंह थापा र दुर्गा चम्लागाईं अध्यक्ष, उपाध्यक्ष बन्ने निश्चित भएको छ । फाल्गुनन्द गाउँपालिकामा ठाकुरसिंह नेम्वाङ अध्यक्ष तथा शान्ता नेम्वाङलाई उपाध्यक्षको उम्मेदवार बनाइएको छ । मिक्लाजोङ गाउँपालिकामा अमर माखिमलाई अध्यक्ष र जुनु लावतीलाई उपाध्यक्षको उम्मेदवार बनाइएको छ । तुम्बेवा गाउँपालिकामा देवेन्द्र खत्री अध्यक्ष तथा उपाध्यक्षमा एमालेका तर्फबाट धनप्रसाद साँवा उम्मेदवार बन्ने पक्का भएको छ । माओवादी केन्द्र र एमालेबीचको तालमेलले यहाँ उपप्रमुखमा महिलाले अवसर गुमाउनु परेको हो ।
एमाले नि उस्तै
जिल्लामा महिला प्रमुख बनाउन एमाले पनि पछि प¥यो । याङवरक गाउँपालिकामा अध्यक्षका लागि लेखनाथ घिमिरे र उपाध्यक्षका लागि कमला योङहाङलाई अघि सारिएको छ । हिलिहाङमा भुवानीप्रसाद लिङ्देनलाई अध्यक्ष तथा सुमित्रा सेढाईंलाई उपाध्यक्षमा उठाइएको छ । फालेलुङ गाउँपालिका अध्यक्षमा कमल जबेगू तथा उपाध्यक्षमा तारावती राईलाई अघि सारिएको छ ।
फिदिम नगरपालिकामा हालका जिल्ला अध्यक्षसमेत रहेका राजकुमार भण्डारीलाई प्रमुख बनाएको एमालेले उपप्रमुखमा मुना नेम्वाङलाई अघि सारेको छ । कुम्मायक गाउँपालिकामा जयबहादुर चेम्जोङ अध्यक्ष तथा उपाध्यक्षमा सीता आचार्यलाई उम्मेदवार बनाइएको छ ।
फाल्गुनन्द गाउँपालिकामा वीरबहादुर कुरुङबाङ अध्यक्ष तथा करुण राईलाई उपाध्यक्षमा अघि सारिएको छ । मिक्लाजोङ गाउँपालिकाको अध्यक्षमा एमालेले धनकुमार फियाक र उपाध्यक्षमा उर्मिला राईलाई उम्मेदवार बनाएको छ । तुम्बेवा गाउँपालिकामा माओवादीसँगको तालमेलका कारण एमालेबाट उपाध्यक्ष मात्रै चुनावमा जाने भएका छन् । त्यसमा पनि पुरुष (धनबहादुर साँवा) अघि बढेका छन् ।
चर्चाकी महिला पनि पार्टीकै भरमा
जिल्लाका ८ स्थानीय तहमा कुनै पनि पार्टीले प्रमुख पदमा महिला उम्मेदवार बनाउन नसकेको अवस्थामा राप्रपाले फिदिम नगरपालिकाका लागि प्रमुखमा महिला उठाउने चर्चा छ । राप्रपाको विद्यार्थी संगठनको कोषाध्यक्ष हुँदै राजनीतिमा आएकी हालकी राष्ट्रिय प्रजातान्त्रिक महिला संगठन पाँचथर सचिव देवी शिवाकोटीलाई प्रमुख बनाउने चर्चा छ ।
चर्चा महिलाको भए पनि उनी नै उम्मेदवार हुने भन्ने पक्का भएको छैन । नगरमा अरु पार्टीसँग तालमेलको अवस्था आए उनको उम्मेदवारी फिर्ता हुन सक्ने बताइन्छ । स्वयं शिवाकोटी पनि यो विषयमा जानकार छिन् । ‘पार्टीले निर्णय गरे उम्मेदवारी फिर्तासमेत हुन सक्छ,’ उनले भनिन्, ‘छाड्ने सम्भावना कम छ तर अर्को पार्टीसँग तालमेल भए हुन सक्छ ।’ आफू महिला भएको र पार्टीमा लामो समय सक्रिय रहेकाले टिकट पाए जित्ने उनको दाबी छ । जिल्लाका अरु राजनीतिक दलको अवस्था हेर्दा राप्रपाले पनि महिलालाई अन्तिम अवस्थासम्म देवीलाई अवसर देला भन्ने देखिन्न ।
(टोटल मासिकबाट)
https://www.khabarera.com/total/?p=2934
प्रकाशित मिति: ६ असार २०७४, मंगलवार ११:१८
