स्थानीय तह निर्वाचनका लागि कम्तीमा १२० दिनको समय माग्दै आएको निर्वाचन आयोगलाई सरकारले ८३ दिनको समय दिएर चुनाव गर्ने जिम्मा दियो । मागेभन्दा कम समय पाएको निर्वाचन आयोगलाई तयारीका कुनै पनि काम निर्धारित समयमा गर्नु चुनौतीपूर्ण छ । तर, कार्यतालिकाअनुसार नगरी नहुने बाध्यता पनि सँंगै भएकाले आयोग यी कामलाई तीव्र गतिमा गरिरहेको छ । सर्वत्र चुनावी माहोल सुरु भए पनि दलहरुबीचको रडाको भने थामिएको छैन । कुनै न कुनै बहानामा किचलो भइरहँदा राज्य राजनीतिक दलको बन्दी भइरहेको छ ।
स्थानीय तहको संरचनै परिवर्तन भएको अवस्थामा छोटो समयमै आयोग चुनावको तयारीमा जुट्यो । चुनाव हुन्छ/हुँदैन भन्ने दुविधाका बीच तयारीमा जुटेकाले कार्यतालिकै बनाएर दिनरात काम गरेपछि वातावरण बन्दै गएको आयोगको दाबी छ । कार्यतालिकै अनुसार आयोगले काम अघि बढाए पनि राजनीतिक दलका बाधा भने बेलाबेला आइरहेको छ ।
करिब १ करोड ४० लाख मतदाताको नयाँ संरचनाअनुसारको ठेगाना र केन्द्र परिवर्तन गर्नुपर्ने आयोगका प्रवक्ता सूर्यप्रसाद शर्मा बताउँछन् । ‘नयाँ संरचनामा गए पनि प्रायः मतदाताको केन्द्र परिवर्तन नभएकाले हामीले अपडेटको काम गरिरहेका छौं,’ उनले भने, ‘टुंगिन बाँकी रहेका मतदान केन्द्रबारे पनि योजना बनाएका छौं । सकभर राजनीतिक सहमतिमै गरौं भन्ने हाम्रो चाहना हो ।’
नयाँ संरचनामा मतदान केन्द्रबारे समस्या देखिएको हो । अन्यथा पुरानै केन्द्रबाट पनि मतदान गराउनुपर्ने देखिन्छ । राजनीतिसँगै जोडिएकाले मतदान केन्द्रको निर्धारण जस्तै आयोगलाई चुनौती पूर्ण काम भनेको मतपत्र, मतपेटी मतदानस्थलमा पुर्याउने, मतदाता परिचयपत्रको वितरण रहेका छन् । आयोगले तयारी र चुनावका लागि अलग–अलग कार्यतालिका बनाएर काम थालेको छ ।
आयोगका सचिव गोपीनाथ मैनालीका अनुसार मतदाता नामावलीलाई अन्तिम रूप दिने काम, मतदाता शिक्षा तयारी, मतदानस्थल पुनरावलोकन, मतपत्र डिजाइन, कर्मचारी व्यवस्थापनलगायत काम भइरहेका छन् ।
आयोगले ८० हजार मतपेटिका आवश्यक पर्ने आकलन गरेको छ । आयोगसँग रहेका पुरानाबाट नपुग्ने भएपछि थप ३० हजार किन्ने प्रक्रिया अघि बढाएको हो । देशैभर एकै चरणमा मतदान हुने र मतपत्रको आकारसमेत ठूलो हुने भएकाले धेरै मतपेटिका आवश्यक पर्ने प्रवक्ता शर्माको भनाइ छ । खरिद गर्न लागिएका सबै मतपेटिका ठूला आकारका हुनेछन् । आयोगले ८० लिटरका ठूला र ४० लिटरका साना गरी दुईथरी मतपेटिका प्रयोगमा ल्याउनेछ । कम मतदाता र कम उम्मेदवार भएका स्थानमा साना मतपेटिका प्रयोगमा ल्याइनेछ ।
तयारीको कार्यतालिका
चैत २० : मतदाता नामावलीको अन्तिम रुप
चैत २५ : ७५ जिल्लाका मुख्य निर्वाचन अधिकृत र ७४४ स्थानीय तहमा खटिने निर्वाचन अधिकृतको नियुक्ति
चैत २५ देखि ३० : मुख्य निर्वाचन अधिकृत र निर्वाचन अधिकृतलाई तालिम
वैशाख १ देखि : ४२ हजार मतदान अधिकृत र सहायक मतदान अधिकृतको तालिम
वैशाख १ देखि : गाउँ–गाउँमा मतदाता शिक्षा अभियान
वैशाख ३ : मुख्य निर्वाचन अधिकृतको ७५ जिल्लामा कार्यालय स्थापना
वैशाख १० सम्म : निर्वाचनका लागि आवश्यक सबै सामग्री बुझिसक्ने
वैशाख १० देखि : स्थानीय तहमा मतदानका लागि आवश्यक सम्पूर्ण सामग्री पठाउन सुरु
वैशाख १२ : ७४४ स्थानीय तहमा निर्वाचन कार्यालय स्थापना
निर्वाचन कार्यतालिका
वैशाख १६ : उम्मेदवारी दर्ता
वैशाख १७ : उम्मेदवारविरुद्ध उजुरी
वैशाख १८ : उम्मेदवारी फिर्ता
वैशाख १९ : उम्मेदवारको अन्तिम नामावली प्रकाशन
वैशाख १९ : मतदान चिह्न वितरण
वैशाख ३१ : देशभर स्थानीय तहको चुनाव
संयोग : नाम उस्तै
सरकारले स्थानीय तह पुनःसंरचना गरी कार्यान्वयनमा समेत ल्याइसकेको अवस्था छ । मुलुक गणतन्त्रमा प्रवेश गरिसकेपछि देखिने गरी २ वटा काम भएका छन् । एउटा जस्तो भए पनि संविधान जारी भएको छ भने अर्को स्थानीय तहको पुनःसंरचना गरिएको छ । सरकारले घोषणा गरेको कतिपय स्थानीय तहको नाम संयोगले जुधेको छ । जसमध्ये कतिपयको नाम एउटै पाइएको छ भने कतिपयको भने मिल्दोजुल्दो पाइएको छ ।
महालक्ष्मी नगरपालिका ललितपुर र धनकुटामा छ । सुनकोसी गाउँ तथा नगरपालिका सिन्धुपाल्चोक, सिन्धुली, ओखलढुंगा र उदयपुरमा छ । ललितपुर, मकवानपुर, र सर्लाहीमा वाग्मती नामका छन् । रुकुम, रोल्पा, बाजुरामा त्रिवेणी नामका गाउँपालिका र नगरपालिका छन् । त्रिवेणी जोडिएका अरु पनि छन् । सिरहा, धनुषा र महोत्तरीमा औरही नामका छन् ।
तनहुँमा नगर र दार्चुलामा गाउँपालिकाको नाम व्यास राखिएको छ । सोलुखुम्बु, नुवाकोट र ओखलढुंगामा लिखु मिल्दोजुल्दो नाम हो । कैलालीमा उपमहानगर र सिरहामा नगरपालिकाको नाम धनगढी छ । मोरङमा कटहरी, उदयपुरमा कटारी र रौतहटमा कटहरिया पनि मिल्दाजुल्दा छन् । रुपन्देही र नुवाकोटमा कञ्चन गाउ“पालिका र सप्तरीमा कञ्चनरूप नगरपालिका छ ।
यसैगरी हरि नाम जोडिएका झन्डै दर्जन गाउँ तथा नगरपालिका छन् । दैलेखमा गुराँस र तेह्रथुममा लालीगुराँस राखिएको छ । धनकुटामा छथर जोरपाटी र तेह्रथुममा छथर नामका गाउँपालिका छन् । मोरङ र पा“चथरमा मिक्लाजुङ गाउँपालिका छ । सुनसरीमा बराह नपा र खोटाङमा बराहपोखरी गाउँपालिका कायम गरिएका छन् । सोलुखुम्बु एउटै जिल्लाभित्र सोलुदूधकुण्ड, दूधकोसी र दूधकौशिका छन् भने इलाममा माई, देउमाई र माइजोगमाई छन्। यस्तै व्यक्तिको पुरै नामथरबाट बनेका दुई गाउँपालिका छन् । भोजपुरमा रामप्रसाद राई र डोटीमा केआई सिंह गाउँपालिका छन् ।
धनकुटाको एक गाउँपालिका मुलुककै सबैभन्दा लामो नामको स्थानीय तह बन्न पुगेको छ । देशका ७४४ स्थानीय तहमध्ये जिल्लाको ‘खाल्सा छिन्ताङ सहिदभूमि गाउँपालिका’ सबैभन्दा लामो नाम उल्लेख गरिएको छ । उक्त स्थान पञ्चायती शासन व्यवस्थामा छिन्ताङ हत्याकाण्डले परिचित छ ।
टोटल राष्ट्रिय मासिकबाट
https://www.khabarera.com/total/archives/2770
प्रकाशित मिति: ४ बैशाख २०७४, सोमबार १२:२८
