बागलुङ, १० चैत । नेपालभित्रको ‘सानो नेपाल’ भनेर चिनिने बागलुङ जिल्ला दस स्थानीय तहमा बाँडिएको छ । नयाँ कायम भएका स्थानीय तह कार्यान्वयनमा आइसकेका छन् ।
नगरपालिका र गाउँपालिकामा कार्यकारी अधिकृतसहितका कर्मचारी खटिएका छन् । दैनिक कार्यसम्पादन र सेवा प्रवाह सुरु भइसकेको सम्बन्धित तहका पदाधिकारीले जनाएका छन् । राजनीतिक दल, सर्वसाधारणसहितको उपस्थितिमा स्थानीय तहका कार्यालय स्थापना गरिएका छन् । कतिपय ठाउँमा कार्यालय खोल्दा ‘हर्ष बढाईं’ समेत गरिएको छ ।
गाउँतहमै राज्यको प्रभावशाली उपस्थितिको सुनिश्चितताले नागरिक तहमा ठूलो आशाको सञ्चार गरेको छ । राज्यको शक्ति, स्रोत र सेवा घरगाउँमै पुग्नुलाई एउटा नवीन घटनाको रुपमा विश्लेषण गरिएको छ । केन्द्र, क्षेत्र र जिल्ला सदरमुकाममा मात्र केन्द्रित अधिकार अब सिधैँ नगरपालिका र गाउँपालिमा पुगेको छ । नागरिकलाई अधिकार सम्पन्न बनाउँदै विकास र समृद्धिको यात्रामा मुलुकले ठूलो अग्रता हासिल गरेको छ ।
राज्य पुनःसंरचनामा बागलुङ
पुरानो व्यवस्थामा एक नगरपालिका र ५९ गाविस रहेको बागलुङमा अब चार नगरपालिका र ६ गाउँपालिका भएका छन् । नयाँ कायम भएका नगरपालिकामा बागलुङ नगरपालिका, गलकोट नगरपालिका, ढोरपाटन नगरपालिका र जैमिनी नगरपालिका रहेका छन् ।
जिल्लाका मुख्य चारवटा व्यापारिक, राजनीतिक केन्द्रलाई नगरपालिकाले समेटेका छन् । नगरपालिकाका नाम ऐतिहासिक पृष्ठभूमिका आधारमा राखिएको छ ।
जिल्लाकै नामबाट बागलुङ नगरपालिका, बाइसे–चौबिसे राज्य हुँदाको तत्कालीन गलकोट राज्यको नामबाट गलकोट नगरपालिका नामकरण गरिएको छ । यस्तै, जैमुनी ऋषिको नामबाट जैमुनी नगरपालिका नामकरण गरिएको छ । मुलुककै एकमात्र सिकार आरक्ष रहेको ढोरपाटनको नामबाट ढोरपाटन नगरपालिकाको नामकरण गरिएको छ । बागलुङ नगरपालिकाको बागलङ सदरमुकाम, गलकोटको हरिचौर, ढोरपाटनको बुर्तिवाङ र जैमुनीको कुश्मीसेरामा केन्द्र निर्धारण गरिएको छ ।
क्षेत्रफलका हिसाबले सबैभन्दा ठूलो नगरपालिका ढोरपाटन बनेको छ भने सबैभन्दा सानो बागलुङ नगरपालिका । जनसङ्ख्या र वडाको हिसाबले सबैभन्दा ठूलो बागलुङ नगरपालिका बनेको छ भने सानो ढोरपाटन नगरपालिका । बागलुङ नगरपालिकाको क्षेत्रफल कुल ९८.०१ वर्ग किलोमिटर छ भने ढोरपाटन नगरपालिकाको क्षेत्रफल दुई सय २२.८५ वर्ग किलोमिटर छ । बागलुङमा १४ वडा र जनसङ्ख्या ५७ हजार आठ सय २३ छ । ढोरपाटनमा २६ हजार दुई सय १५ जनसङ्ख्या र वडा जम्मा ९ वटा छन् ।
गलकोट नगरपालिका १९४.३९ वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको छ जसको जनसङ्ख्या ३३ हजार ९७ र वडा सङ्ख्या ११ रहेको छ । जैमुनी नगरपालिकाको क्षेत्रफल एक सय १८.७१ वर्गकिलोमिटर छ भने ३१ हजार चार सय ३० जनसङ्ख्या र १० वटा वडा छन् ।
जिल्लाका ६ गाउँपालिकामध्ये पाँच वटाको नाम खोलाको नामबाट राखिएको छ जसमा काठेखोला, ताराखोला, बडीगाड खोला, तमानखोला र निसीखोला रहेको छ ।
बरेङ गाउँपालिकालाई मात्र ठाउँको नामले नामकरण गरिएको छ । धेरै जनसङ्ख्या र वडा भएको गाउँपालिकामा बडिगाड गाउँपालिका हो भने सबैभन्दा कम जनसङ्ख्या भएको गाउँपालिका तमानखोला हो । सबैभन्दा कम वडा भएको गाउँपालिकामा तमान परेको छ जसमा जम्मा पाँच वडा छन् । बडिगाड गाउँपालिका एक सय ७८.६८ वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको छ जसको जनसङ्ख्या ३० हजार ९ सय ६ रहेको छ र वडा १० वटा छन् ।
बडिगाड गाउँपालिकाको केन्द्र साविकको ग्वालीचौर गाविस कार्यालय ताकिएको छ । निसीखोला गाउँपालिकाको क्षेत्रफल दुई सय ४४.३७ वर्ग किलोमिटर, जनसङ्ख्या २० हजार ६११ र वडा सङ्ख्या सात रहेको छ । निसीखोला सबैभन्दा ठूलो क्षेत्रफल भएको गाउँपालिका हो जसको केन्द्र देवीस्थान तोकिएको छ । ताराखोला गाउँपालिका १२९.५३ वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको छ । यसको वडा सङ्ख्या पाँच छ भने जनसङ्ख्या १२ हजार ९ रहेको छ । केन्द्र साविकको अर्गल गाविस तोकिएको छ ।
तमानखोला गाउँपालिका सबैभन्दा कम तीन गाविस मिलाएर बनाइएको गाउँपालिका हो । यसमा १० हजार ६५९ जनसङ्ख्या र ६ वडा क्षेत्रफल एक सय ७८.०२ वर्ग किलोमिटर रहेको छ । काठेखोला गाउँपालिकाको जनसङ्ख्या २२ हजार ८६५ रहेको छ । क्षेत्रफल ८२.८८ वर्ग किमि र वडा सङ्ख्या आठ रहेको छ । यसको केन्द्र बिहुँ सुल्डाँडा तोकिएको छ ।
यस्तै, बरेङ गाउँपालिकामा पनि वडा सङ्ख्या पाँच रहेका छन् । कुल ७५.२८ वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको उक्त गाउँपालिकाको जनसङ्ख्या १४ हजार ४९२ रहेको छ जसको केन्द्र साविकको हुग्दिशिर गाविस कार्यालय तोकिएको छ ।
विप्रेषण, झोलुङ्गे पुल, हातेकागज, बुट्टैनलीका कारण परिचित बागलुङ जिल्ला स्रोतसाधनका हिसाबले धनी छ । जैविक विविधताले भरिपूर्ण बागलुङ राजनीतिक दृष्टिकोणले पनि प्रभावशाली जिल्लामा गनिन्छ । कृषि, पर्यटन, जलविद्युत् जस्ता क्षेत्रमा विकासको अथाह सम्भावना बोकेको यस जिल्लाको समग्र विकासलाई पुनःसंरचनाको नयाँ खाकाले गति दिने विश्वास लिइएको छ । रासस
प्रकाशित मिति: १० चैत्र २०७३, बिहीबार १६:४५
