ललितपुर, १७ असोज । उपत्यका र आसपासका क्षेत्रका माटोमा अम्लीयपनाको मात्रा बर्सेनि बढिरहेको छ ।
उपत्यकासँगै आसपासका जिल्लामा तरकारी खेतीमा किसानले रासायनिक औषधिको प्रयोग गर्दा अम्लीयपनाको मात्रा बढेको नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद् (नार्क) अन्तर्गतको माटो निर्देशनालयले बताएको छ ।
रासायनिक मलको प्रयोग बढ्दै जाँदा र प्राङ्गारिक मल कम हुँदा माटोको गुणस्तर घट्दै गएको निर्देशनालयका प्रमुख कमल शाहले बताए उनले भने “उपत्यकाका तीन जिल्लासँगै काभ्रे, धादिङ, भरतपुरलगायतका जिल्लाको माटोमा अम्लीयपना अझै बढी छ ।” तराईका जिल्लामा पनि रसायनको प्रयोग धेरै मात्रामा हुँदै आएको छ ।
कुनै पनि ठाउँको माटोमा अम्लीयपनाको मात्रा ७ देखि ७.५ पिएच (अम्लीयपना मापन सूचक) हुँदासम्म सामान्य मानिन्छ । त्योभन्दा कम हुँदा भने माटोको उर्वराशक्ति कम हुँदै जान्छ । तरकारी खेती धेरै हुने ठाउँमा अम्लीयपनाको मात्रा ४ देखि ५ पिएच मात्रै पाइएको प्रमुख शाहले बताए उनले भने “हामीले काभ्रेमा पछिल्लो पटक गरेको परीक्षणमा ५ पिएचभन्दा कम पाएका थियौँ । तीन पिएचभन्दा कम हुँदा उत्पादन नै दिँदैन ।”
किसानले कुनै पनि बालीमा राम्रो उत्पादन लिनका लागि रसायन मलको प्रयोग गर्छन् । अरू खाद्य बालीका तुलनामा तरकारी खेतीमा रसायनको प्रयोग बढी हुने गरेको हो । रसायन मलको प्रयोगले केही समयसम्म मात्रै राम्रो बाली दिने उनले बताए उनले भने “केही समयसम्म उत्पादन ह्वात्तै बढाए पनि कुनै दिन उत्पादन नै नदिने अवस्थामा माटो पुग्छ ।”
तराई क्षेत्रमा भने खाद्य बालीमा समेत रासायनिक मलको प्रयोग हुँदै आएको छ । इन्धनका लागि गाईभैँसीको मल प्रयोग हुँदा खेतबारीमा रासायनिक मलको नै प्रयोग हुने गरेको हो । उनले भने “पहाडी जिल्लामा भन्दा तराईका जिल्लामा माटोमा गरिएको परीक्षणमा अम्लीयपना बढी पाइएको छ ।”
प्राङ्गारिक मलको प्रयोग कम हुँदै जाँदा माटोमा उत्पादनका लागि आवश्यक तत्वहरू कम हुँदै गएको छ । नाइट्रोजन, फोस्फरस, पोटासलगायतका प्राङ्गारिक पदार्थको मात्रा माटोमा कम भइरहेको हो ।
रासायनिक मलको प्रयोग कम गरेर प्राङ्गारिक मल बढाउनुपर्नेमा साह जोड दिन्छन् । उनी भन्छन “एकैपटकमा नभए पनि केही वर्ष गर्दै जाने हो भने माटोलाई पहिलेको अवस्थामा फर्काउन सकिन्छ ।”
किसानमा रासायनिक मलको प्रयोग जति मात्रामा ग¥यो उत्पादन यति नै बढ्छ भन्ने मानसिकतामा परिवर्तनको खाँचो छ । अम्लीयपना र यसको असरका विषयमा किसानले राम्ररी बुझ्दा मात्रै माटोमा अम्लीयपनाको मात्रा कम गर्न सकिन्छ । निर्देशनालयले क्षेत्रीय कार्यालयहरू मार्फत किसानलाई सचेतना कक्षा चलाइरहेको छ । रासस
