काठमाडौ ११ असोज – वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त हुने विप्रेषण आयलाई दिगो र उत्पादनमुखी बनाउन उपयुक्त वित्तीय प्याकेज आवश्यक भएको एक अध्ययनले देखाएको छ । विगत केही वर्षदेखि विदेशी मुद्रा आर्जन र गरीबी न्यूनीकरणको सशक्त माध्यम बनेको विप्रेषण आयको वृद्धि खुम्चिँदै गएको समयका यस्तो निष्कर्ष आएको छ । 
नेपाल राष्ट्र बैङ्कले गरेको अध्ययनले वैदेशिक रोजगारीमा जाने व्यक्तिको आवश्यकता पहिचान गरी कर्जा तथा निक्षेपका उपयुक्त प्याकेजको व्यवस्था गर्नुपर्ने सुझाव दिएको हो ।
राष्ट्र बैङ्कको अनुसन्धान विभागले विप्रेषण प्राप्त गर्ने घरपरिवारको बचत तथा लगानी प्रवृत्तिमा केन्द्रित भई विभिन्न १६ जिल्लाका ३ सय २० घरपरिवारमा गरेको अध्ययनमा यस्तो आवश्यकता औंल्याएको हो । वैदेशिक रोजगारीमा जान चर्को ब्याजमा साहू महाजनबाट ऋण लिने र हुण्डीजस्ता अनौपचारिक माध्यमबाट विप्रेषण आउने परम्पराको अन्त्य गर्न नयाँ कार्यक्रम आवश्यक भएको राष्ट्र बैङ्कको ठहर छ ।
रोजगारीका लागि विदेश जानेहरूमा बैङ्किङ पहुँच कम देखिएको अध्ययनमा उल्लेख छ । वैदेशिक रोजगारीमा जानेमध्ये ६४ दशमलव १ प्रतिशतको घरमूलीको नाममा बैङ्क खाता छ भने आफ्नै नाममा खाता हुनेको सङ्ख्या ३६ दशमलव ६ प्रतिशत मात्र रहेको छ । वैदेशिक रोजगारीका लागि लाग्ने खर्चका लागि ६ दशमलव ३ प्रतिशतले मात्र बैङ्कबाट ऋण लिने गरेका छन् । वैदेशिक रोजगारीमा जानेमध्ये करीब दुई तिहाइ बैङ्किङ सञ्जालबाट बाहिरै रहेकाले यस्तो विशेष प्याकेजको आवश्यकता महसूस गरिएको राष्ट्र बैङ्क स्रोतको भनाइ छ ।
बैङ्कको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०७१/७२ मा रू. ६ खर्ब १७ अर्ब विप्रेषणका रूपमा नेपाल भित्रिएको थियो । यो कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी)को तुलनामा २९ प्रतिशत हो । नेपालमा भित्रने ९० दशमलव ९ प्रतिशत विप्रेषण रेमिट्यान्स कम्पनीमार्फत र ५ दशमलव ९ प्रतिशत हुण्डीमार्फत आउने अध्ययनले देखाएको छ । नेपालमा शिक्षा स्वास्थ्यजस्ता सामाजिक परिसूचकमा सुधार आउनुको प्रमुख कारण विप्रेषण नै भएको अध्ययनको निष्कर्ष छ । स्थलगत अध्ययनका आधारमा कुल विप्रेषण आयको ९ दशमलव ७ प्रतिशत स्वास्थ्य तथा शिक्षाका लागि खर्च हुने गरेको देखिएको छ । आर्थिक अभियान दैनिकमा खबर छ ।
कुल विप्रेषणमा सबैभन्दा थोरै उत्पादनमूलकमा काममा १ दशमलव १ प्रतिशत मात्र उपयोग हुने गरेको छ । सबैभन्दा धेरै २५ दशमलव ३ प्रतिशत ऋण तिर्नमा प्रयोग भएको पाइएको छ । त्यस्तै, २३ दशमलव ९ प्रतिशत विप्रेषण दैनिक उपभोगमा जान्छ भने सामाजिक कार्यमा ३ प्रतिशत खर्च हुने गरेको तथ्याङ्क छ ।
सबै खर्च कटाएर बचत हुने रकम भने कुल विप्रेषणको २८ प्रतिशत रहेको अध्ययनले देखाएको छ । अधिकांश घरपरिवारले विप्रेषणबाट बचत गर्नुको मुख्य उद्देश्य नयाँ घरजग्गा खरीद गर्नु रहेको बताएका छन् ।
नेपालबाट रोजगारीका लागि जानेमध्ये ५६ दशमलव ९ प्रतिशत खाडी मुलुकमा छन् भने मलेशियामा २६ दशमलव ६ प्रतिशत छन् । विकसित मुलुकमा ८ दशमलव १ प्रतिशत छन् भने भारतमा ४ दशमलव ४ प्रतिशत नेपाली छन् ।
अध्ययनअनुसार अझै पनि विदेश जाने कामदारमा अदक्ष नै बढी रहेका छन् । ३३ दशमलव ५ प्रतिशत अदक्ष श्रमिक विदेश पुग्ने गरेका छन् । १६ दशमलव ६ प्रतिशत सुरक्षा गार्ड, २ दशमलव ३ प्रतिशत कृषि मजदूर र १ दशमलव ५ प्रतिशत घरेलु कामदारका रूपमा विदेश जाने गरेका छन् । औपचारिक शिक्षा प्राप्त नगरेका व्याक्तिको तुलनामा औपचारिक शिक्षा प्राप्त गरेका व्याक्तिको विप्रेषण आप्रवाह उच्च रहेको छ ।
१८ दशमलव ८ प्रतिशत घरपरिवारले उपभोग खर्चका लागि विप्रेषण आयमा भर पर्नु परेको छ । अध्ययनमा छनोट भएकामध्ये ४४ दशमलव ७ प्रतिशत घरपरिवारको आम्दानीको मुख्य स्रोत कृषि र ३८ दशमलव ४ प्रतिशतको वैदेशिक रोजगारी देखिएको छ । बाँकीको व्यापार र अन्य क्षेत्र रहेको छ ।
विप्रेषण प्राप्त गर्ने परिवारमा आयलाई भन्दा पनि फुर्सदलाई रोज्ने गरेकाले कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी)मा कमी आएको अध्ययनले देखाएको छ । जीडीपीमा आएको कमीसँगै व्यापारघाटा दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको अध्ययनमा उल्लेख छ ।
वैदेशिक रोजगारीमा गएका कामदारले वार्षिक औसत रू. ५ लाख ३२ हजार कमाइ स्वदेश पठाउने गरेका छन् । सर्वेक्षणमा छानिएकामध्ये ५२ दशमलव ८ प्रतिशत घरपरिवारले कर्जा उपभोग गरेको पाइएको छ । कर्जा उपभोग गर्ने घरपरिवारमा ३७ दशमलव ३ प्रतिशतले बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाबाट ३२ प्रतिशतले आफन्तबाट लिएका छन् ।
प्रकाशित मिति: ११ आश्विन २०७३, मंगलवार ०६:४६
