जुम्ला, १३ साउन ।
कालिकाखेतु ७ का गोईचे सार्की वास्तविक गरिब हुन् । उनको वार्षिक आय २० हजार रुपैयाँ भन्दा कम छ । घरखर्चको जोहो गर्नकै लागि उनी वर्षेनी हिउँदको समयमा कालापहाड जान्छन् । घरमा कुनै आयस्रोत नभएका उनी अहिले गरिबको सूचीमा परेका छैनन् ।
कालिकाखेतु ७ कै काली वहादुर शाही घरपरिवारको खर्च धान्न कुल्ली काम गर्छन् । आयस्रोत नहुँदा उनलाई घरपरिवार पाल्न निकै हम्मे हम्मे पर्छ । उनलाई गरिबको सूची तयार भएको थाहा छैन् । गाउँमा पनि कोही आएनन, गरिबको नामावली संकलन गरेनन्, उनले भने ।
घरमा आयस्रोतको माध्यम केही नहँुदा उनी भारतको गल्ली चहार्छन् । कुल्ली काम गरेर कमाएको थोरै पैसाले घरपरिवारको खर्च धान्छन् । त्यो पनि मुस्किल पर्ने गरेको उनी वताउँछन् । वार्षिक २० हजार रुपैयाँ पनि आम्दानी हुने नगरेको दुखेसो छ, उनको छ । तर राज्यले गरिब मैत्री कार्यक्रम नल्याउँदा दुख लाग्ने गरेको उनको गुनासो छ ।
तातोपानी ८ का राते कार्कीलाई परिवारको खर्च जुटाउन वर्षेनी कालापहाड जान छुटेको छैन् । हिउँदका तीन महिना कामको लागि उनी भारत जान्छन् । उनी गाउँकै कमजोर घरका व्यक्ति मानिन्छन् । यी तीन जना पात्र त उदाहरण मात्र हुन । जिल्लाका अधिकांश गरिब परिवार जिविस अन्तर्गतको गरिब घरपरिवार पहिचान कार्यक्रमको प्रारम्भिक नामावलीमै परेका छैनन् ।
कार्यक्रम गरिबमैत्री भएपनि जिल्लामा कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने निकाया गरिबमैत्री नहुँदा वास्तविक गरिब छुटेको स्थानीयको गुनासो छ । कालिका खेतुका अमरजंग शाही पावर, पहुँचका आधारमा गरिबहरुको नामावली संकलन गरिएको दावी गर्छन । उनले गरिबको सूचीमा जागिरे, राजनैतिक पहुँच भएका र बाह्रै महिना सुखले खान पुग्नेको विवरण संकलन गरेको देख्दा दंग परेको सुनाए । उनका अनुसार ९० मुरी खेतभएका समेत गरिबको सूचीमा छन् ।
जिल्लाको तातोपानी, ताम्ती र कालिकाखेतु गाविसको नामावली हेर्दा अधिकांश गरिब परिवारको गणनै नभएको ठहर उनको छ । ताम्ती गाविसका जनक कुवँरले गरिबको सूचीमा कैयन धनिको नाम उल्लेख भएको बताए । प्रहरीका असई, हवलदार, घरमा जागिर भएकाहरुको नामावली संकलन भएको छ ।
गरिब घरपरिवार पहिचानका लागि घरदैलो कार्यक्रम हुनु पर्नेमा निकै लापारवाही देखिएको अधिकारीहरु वताउँछन् । अहिलेको संकलन अनुसार गाउँमा गएर क्षणिक मान्छेसँगको छलफलका माध्यमबाट काम भएको देखिएको स्थानीय कुवँरले बताए । उनले वास्तविक गरिबको विश्लेषण नगरि हचुवाको भरमा गरिएको नामावली संकलन गलत भएको उल्लेख गरे । नामावली संकलनको सूचना प्रकाशन निकै ढिला भएको र गाउँमा गएर कर्मचारीले संकलन कार्यमा लापरवाही गरेको उनको दावी छ ।
गरिब घरपरिवार पहिचान परिचयपत्र वितरण कार्यक्रमका अधिकृत पूर्णवहादुर शाही नामावली संकलनमा चरम लापरवाही भएको वताउँछन । उतिवेलाका गाविस सचिव र गणक नै यसको जिम्मेवारी हुनु पर्ने उनको भनाई छ । गण गाउँको भद्रभलादमीको घरमा वसेर विवरण संकलन गर्ने र सुपरीवेक्षकका रुपमा जिम्मेवारी पाएका गाविस सचिवले फारम वुझाउने काम वाहेक राम्रो काम नभएको अधिकृत शाही बताए ।
२०७० साल असारमा भरिएको गरिबहरुको नामावली संकलन फारममा गरिबको नाम अटाएको छैन, अधिकृत शाहीले भने, ‘शिक्षक, कर्मचारी, जागिरे र गाउँका सम्पन्न शालीको नाम मात्रै गरिबको सूचीमा अटाएको छ ।’
२० हजार वढी नामावली संकलन गरेर पठाएकोमा केन्द्रीय कार्यालयले ८ हजार १ सय ९१ जनाको नाम छनौट गरेर पठाएको छ । त्यो छनौट भएको नामावली भित्र गरिबको नाम छुटेको छ उनले भने नामावलीको तुलनाको लागि फेरी गाउँमा पठाइएको छ । नामावली संकलनका लागि गैरसरकारी कार्यालयका सामाजिक परिचालकलाई खटाइएको थियो । उनीहरुले आफु अनुकुलको फारम भरेर पठाएको खुलेको छ ।
प्रकाशित मिति: १३ श्रावण २०७३, बिहीबार १०:५६
